ڦنگوڙا Ophiocordyceps unilateralis 💎اصغر ساگر💎

 

ڦنگوڙا گرم خطن ۾ ڪاٺي ماڪوڙا آھن. ھن کي ڦنگوڙو Ophiocordyceps unilateralis سڏجي ٿو، ڪڏھن ڪڏھن ھن کي زومبي ڦنگي ماڪوڙو Zombie ant fungus پڻ سڏجي ٿو. ڦنگس Fungus خاص ڪري ماڪوڙي کي وڻ جي پن يا ڪاٺي سان لڳائي ان کي اتي چپڪائي ٿو ۽ ماڪوڙي کي ماري ٿو.

جڏھن ڦنگس ماڪوڙي يا ٻئي ڪنھن جيت کي لڳي ٿو تہ ان جيت جو دماغ بنا حواس ڪم ڪري ٿو. اھو جيت ڦنگوڙي Ophiocordyceps unilteralis ۾ تبديل ٿي وڃي ٿو، ھي

 بي دماغ ھلي ٿو ۔ ٻوٽا کائي ٿو ۽ پن جي سطح کان ھيٺ لڙڪي ٿو.

بالغ ماڪوڙا، ڦنگس ورتل ماڪوڙي کان خبردار رھن ٿا، اھي ڦنگي ماڪوڙي کي آکيري جھڙي خاص خاني ۾ کڻي پرتي کڻي وڃن ٿا ۽ ڪي وري پورين ٿا.

ڦنگس جو جتي ٻوٽن تي اثر پوي ٿو اتي ريڙھاڪن تي پڻ پوي ٿو. ڦنگس خود خوفناڪ روپ ۾ شڪار ڪري ٿو. ڦنگس جڏھن ميزبان جيت جي جسم ۾ اچي بنياد وجهي ٿو تہ جسم ۾ پنھنجو چڪر پورو ڪري ان جيت کي ماري ٿو. ڪوريئڙو ۔ مک ۔ ماڪوڙو ۔ تڏ يا اڪ مڪڙ ڦنگس جا شڪار ٿين ٿا. ماضي ۾ ھن کي مفتخورو ڦنگيو نالو ڏنو ويو پر نالي کي بدلڻو پيو ڇوجو مفت خورو گهٽ ۾ گهٽ ميزبان کي جيئڻ ڏئي ٿو پر ھتي ميزبان جيت لاء موت تاڙ ۾ رھي ٿو.

تدريسي حلقن ۾ خوردبين روڳو Anonimo pathogenic جو نالو ڏنو ويو. ھي ايمزون جي جنگلن ۾ پاتو وڃي ٿو. ھن گروپ جي جنس کنڀيڙ Cordyseps بدنام قاتل آھي جيڪا ڦنگس جي ڪري پيدا ٿيندڙ کنڀي آھي. ھي جنس گئس جي تبادلي دوران ھڪ مخصوص ڦنگس سان ماڪوڙي جي جسم ۾ داخل ٿي وڃي ٿي. پھرين علامت ۾ ڦنگس ماڪوڙي جي جسم ۾ افزائش ڪري ٿو ۽ ماڪوڙي جي جبلي طرز واري زندگي تي قبضو ڪري ٿو. ڦنگوڙو ڦنگي Fungi جي مفاد ۾ مٿي چڙھندو وڃي ٿو، ائين ٻين جيتن کي پڪڙ ڪري پنھنجي واڌ ويجھ ڪري ٿو. بلڪل ھن کي شڪاري ڦنگي کان حڪم آھي جو ماڪوڙو پورو ڪي ٿو. ڦنگي، ماڪوڙي کي مٿي وٺي وڃي ٿو. ھيٺ ھن جي مھارن پنن جي ڪاٽ سان مضبوط  جهل ڏيئي اتي بند ڪري ٿو. ڦنگس آھستي آھستي ماڪوڙي کي کمڀي جي صورت ۾ تبديل ڪري توانائي طور استعمال ڪري ماڪوڙي کي دردناڪ موت ماري ٿو. کنڀيون ماڪوڙي جي جسم کي ڦاڙي نڪرن ٿيون ۽ مردار جسم خوراڪ جو ذريعو بنجي وڃي ٿو. ھي کنڀيون ھوا جي آڌار تي پنھنجي ٻور کي پکيڙي اڳئين ميزبان جي تلاش ۾ زندگي ۽ موت جي راند کي جاري رکن ٿيون. زومبي ماڪوڙا وري مٿي چڙھڻ جاري رکن ٿا. ماڪوڙن جا سڪل حنوط ٿيل لاشا ممين وانگر وڻن جي اوچائين تي موجود رھن ٿا جن جي اندران کمڀيون ڦٽي نڪرن ٿيون.

سائنسي تحقيق مطابق ڦنگس انسانن لاء خطرناڪ ناھي جيڪڏھن ھي ڦنگس انسان کي لڳي ٿو ان تي اثر نٿو ڪري ڇوجو انسان جو رت ماڪوڙين کان وڌيڪ مدافعت رکي ٿو. 

وڌيڪ پڙهو

سيلهاڙو Porcupine 💎اصغر ساگر💎

 

سيلهاڙو سيلھدار جانور ٿئي ٿو. ھن جي جسم تي سيلها ٿين ٿا جيڪي ھن کي شڪاري جانورن کان بچائين ٿا. ھن جا سيلها ايترا خطرناڪ ٿين ٿا جو جنگل جو بادشاھ ھن کان ڊڄي ٿو. ھن جا سيلھا دراصل ھن جا وار ٿين ٿا جيڪي پاڻ ۾ جڙي سيلهن جي شڪل اختيار ڪن ٿا. ھن جي سيلهن جي اھڙي ترتيب ٿئي ٿي جيڪڏھن ڪنھن جانور کي لڳن، ان جي اندر ھلندا ويندا ۽ ٻاھر نہ نڪرندا. حملي آور جانور ھن جي ڪنڊن جو شڪار ٿي دردناڪ موت جو شڪار ٿي وڃي ٿو. 

سيلهاڙي جو خاندان سيلهاڙ Hystricidae آھي يا سيلهاڪ Erethizontidae آھي.

سيلهاڙو ڀونڀن Mammals ۾ شمار ٿئي ٿي. ھن جي سراسري عمري 5 کان 7 سال ٿئي ٿي. ھن جي پانج 25 کان 36 انچ ٿئي ٿي. ھن جو وزن 12 کان 35 پائونڊ ٿئي ٿو.
سيلهاڙي کي لاطيني زبان ۾ سيلهو مرون Quill pig سڏجي ٿو. ھن جون 12 جنسون ٿين ٿيون. ھن جو جسم سيلهن سان ڀريل ھوندو آھي جيڪي تکا ٿين ٿا جن جي ڪري حملي آور جانور ھن کي آساني سان لقمو بنائي نٿو سگهي. آفريڪي سيلهاڙي Africa's crested porcupine جا پير وڏا ٿين ٿا.
سيلهاڙي کي مٿي تي نرم وار ٿين ٿا پر پٺي ۽ پڇ تي تکا سيلها ٿين ٿا. سيلها ھن جي جسم تي چپترا پيل ھوندا آھي جيسين ڪو جانور ھن کي نہ للڪاري، پوء ھي اڀن سيلهن سان متوجھ ٿئي ٿو. سيلهاڙو پنھنجن سيلهن کي اڇلائي ھڻي نٿو سگهي پر ڇھڻ سان ڪيئي سيلها ھڻي سگهي ٿو.

ڪيترائي جانور سيلهاڙي تي حملي ڪرڻ کان ٽھندا آھن ڇوجو ھن جي ڇھاء سان سيلها جانور جي جسم ۾ ھليا وڃن ٿا. سيلهاڙن جا سيلها جڏھن ختم ٿي وڃن ٿا تہ اھي وري نئين سر ڦٽن ٿا. ھڪ سيلهاڙي کي جسم تي ٽيھ ھزار سيلها ٿين ٿا. ھن جو پڇ پڪڙ جوڳو ٿئي ٿو جيڪو پڪڙ سان وڻ تي چڙھڻ ۾ مدد ڪري ٿو. ھي اتر ۽ ڏکڻ آمريڪا ۔ آفريڪا ۔ ايشيا ۔ يورپ ۽ ڪئناڊا ۾ ملي ٿو جيڪي وڏي جسم وارا ٿين ٿا. ھي جانور وڻن جي قدرتي کل کائن ٿا ۽ ان کان علاوا ميوا ۽ پن پڻ کائن ٿا. ھي جانور پٽن ۔ ريگستانن ۽ جنگلن ۾ رھي ٿو. ھن جا ڦر جڏھن ڄمن ٿا اھي ٻن مھينن ۾ ھلڻ ڦرڻ جھڙا ٿي وڃن ٿا.سائنسي تحقيق مطاق، سيلهاڙا دردناڪ گهٽ پر موتمار وڌيڪ ھوندا آھن. انهن کي ڪنھن کي مارڻ جو خوف نہ ھوندو آھي.

سيلهاڙا سھپدار ھوندا آھن، جيڪڏھن انهن کي انهن جي حال تي اڪيلو ڇڏيو وڃي پر جڏھن ڪو ماڻهو ھنن کي ڇيڙي ٿو تہ سيلهن ڪنڊن سان حملو ڪن ٿا، ھنن جا سيلها ڪنڊا جسم ۾ کپي وڃن ٿا ۽ ٻاھر ڪونہ نڪرن ٿا. ان کان سوا ھي جانور ريٻي وائرس Rabies جو سبب بنجن ٿا. جيڪڏھن ھي جانور ڪنھن انسان کي ڇھي ٿو تہ جلدي ان کي ڊاڪٽر کي ڏيکارڻ کپي ڇوجو ھن جي سيلهن ڪنڊن جي ڇوت خطرناڪ ٿئي ٿي.

سيلهاڙا جنگل ۾ ڪجھ جانورن وانگر مسئلو نٿا بنجن. رڇ وانگر ھي وڻن تي چڙھن لھن ٿا ۽ ميون کي ھيٺ ڪيرائن ٿا جن سان جنگل جي وڌيڪ واڌ ويجھ ٿئي ٿي.

ھي جانور محفوظ شمار ڪيا وڃن ٿا پر تنھن ھوندي بہ بگهوڙا Coyotes ۔ ڪوڳا Cougars ۔ ببر ٻلا Bobcats ۔ بگهڙ Foxes ۔ جاٻلا Lynxes ۔ رڇ Bears ۔ لومڙ Wolves ۽ سڱا چٻرا Even Great Horned Owls ھن جي منھن کي چڪ ھڻي ھن جو شڪار ڪن ٿا ۽ اندرين اوجھ کي کائن ٿا.

وڌيڪ پڙهو

مڇڪو Pakicetus 💎اصغر ساگر💎

 

مڇڪو جانور بحري ببدار Amphibious cetacean جانور رھيو آھي جيڪو مڇاڪ Pakicetidae خاندان سان واسطو رکي ٿو جيڪو اڳاد Eocene ۾ مقامي Endemic جانور ھيو. ھي ڪتي جھڙو جانور ھيو جيڪو پاڻي ۾ مڇيون شڪار ڪندو ھو ۽ ٻاھر بہ ننڍا جانور ماريندو ھيو. مڇڪي جي ھڏي وارا ڪن مگر مڇ سان ملن ٿا. ھن جي ٽڻي جو ھڏو پيراڱرو آھي جيڪو تراکڙن ڀونڀن  Even-toed hoofed mammals سان ملي ٿو جن ۾ ھپوڙا Hippos ۔ رڍون Sheeps ۔ ڳئون Cows ۔ مرون Pigs ۔ ھرڻ Deer ۔ زراف Giraffes ۔ مرگھ Antelopes ۽ بحروٿڻا cetaceans شامل آھن بحروٿڻا جيڪي پيراڱرا Artiodactyls آھن.

اڄ کان تقريبن 5 ڪروڙ سال 60 لک سال اڳ اٽڪ ۽ فتح جنگ شھر جي درميان ڪارو چٽو جبلن جو سلسلو آھي. لکين سال اڳ ھي جابلو سلسلو سمنڊ ۾ ھيو. مڇڪو جانور ھن سمنڊ جي گھري پاڻي ۾ شڪار ڪندو ھيو۔ مانگر مڇ کي مڇي ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو جڏھن تہ مانگر مڇ جو شمار ڀونڀن ۾ ٿئي ٿو. اھو بہ ھن سمنڊ ۾ موجود ھيو. مڇڪو گوشت خور شڪاري جانور ھيو جيڪو پانج وارو ۔ ڊگهي ٻوٿاڙي وارو ۔ مضبوط مھارن وارو ۽ تيز ڏندن سان گڏ پڇ وارو جانور ھو. بنيادي طور تي ھي خشڪي وارو جانور ھيو پر شڪار لاء پنھنجو گهڻو وقت پاڻي ۾ گذاريندو ھيو. ھن جي پانجي جسامت ھن کي ترڻ ۽ غوطي ھڻڻ ۾ مدد ڪندي ھئي ۽ ڊگهين مڇين کي پڪڙڻ ۾ سھولت ڏيندي ھئي.

مڇڪي جي پانج 7 فٽ ھئي جڏھن تہ ھن جو وزن 50 پائونڊ جي لڳ ڀڳ ھيو.

بنيادي طور تي ھي جانور مڇيون ۽ ٻيا آبي جانور کائيندو ھيو تڏھن بہ زميني جانورن جو شڪار پڻ ڪندو ھيو.

مڇڪي جو پھريون ڍانچو سال 1981ع ۾ اٽڪ ۾ ڪاري چٽي پھاڙ ۾ مليو. ھي جانور آثارقديما وارن لاء معمو ھيو ڇوجو ھن جسم زميني جانورن سان ملندڙ جلندڙ ھيو جڏھن تہ کوپڙي مانگر مڇ سان ملندڙ ھئي ۽ گوڏا سبزي خور جانورن سان ملندڙ ھيا.

سال 2001ع ۾ ھن جا وڌيڪ ڍانچا مليا جيڪي ڪافي حد تائين مڪمل ھيا. طويل تحقيق بعد مڇڪي کي مانگر مڇ جو نسل قرارڏنو ويو. چيو وڃي ٿو تہ مڇڪو جو نسل 4 ڪروڙ 10 لک سال ختم ٿي ويو جڏھن اٽڪ وارو جابلو سلسلو خشڪي ۾ اچي ويو ۽ مڇڪي جو نسل سمنڊ نہ ھئڻ ڪري پڄاڻي تي پھتو.

وڌيڪ پڙهو

پومڙو Western pygmy possum 💎اصغر ساگر💎

پومڙو آسٽريليا جي ڌرتي تي خوبصورت جانور ٿئي ٿو. پومڙي کي ڏاکڻو مغربي پومڙو Southwestern pygmy possum ۽ مونڊڙو Mundarda پڻ سڏيو وڃي ٿو.

جينياتي تحقيق ٻڌائي ٿي تہ پومڙو مغربي ڄامڙو ڳوٿاڪ آھي پر ھن کي پوچاڪ ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. پوچاڪ ۽ ڳوٿاڪ ۾ ھي فرق آھي تہ پوچاڪ وڏا جانور ٿين ٿا جن کي جسم اندر پوچڪو ٿئي ٿو ۽ ڳوٿاڪ ننڍڙا جانور ٿين ٿا جن کي جسم ۾ ننڍڙو ڳوٿڪو ٿئي ٿو. ھي جانور ننڍي خاندان ڳوٿاڪ Possum يا آڳوٿاڪ Opposum ۽ گڏيل طور تي پوچاڪ Marsupial خاندان سان واسطو رکن ٿا. ھن جانور کي پوچاڪ ان ڪري سڏيو وڃي ٿو جو ھي ڪينگرو وانگر جسم اندر ڳوٿڪو رکي ٿو جنھن ۾ ٻچن کي کڻي ھلي ٿو. ھن جو خاندان 80 لک سال پراڻو آھي. پومڙو اھو ڳوٿاڪ آھي جيڪو پڇ سان ڪئي جھڙو ٿئي ٿو جنھن سان پيچ کائي ٽارين تي چڙھي ٿو جنھن ڪري ھن کي پڪڙ جوڳو Prehensile سڏجي ٿو.

پومڙو ڏکڻ ۽ اولھ آسٽريليا کان علاوا آسٽريليا جي ڪينگرو ٻيٽ ۾ ملي ٿو. پومڙو گاٽن جهنگلن ۾ رھڻ پسند ڪري ٿو. ھن جانور جي ماپ 70 کان 100 ميٽر ٿئي ٿي جڏھن تہ ھن جو وزن 7 کان 16 گرامن تائين ٿئي ٿو. 7 گرام گهٽ ۾ گهٽ وزن ھئڻ ڪري پومڙي کي دنيا جو ننڍي ۾ ننڍو جانور شمار ڪيو وڃي ٿو.

پومڙي جي بنيادي خوراڪ ٻج ۔ گل ۔ مڪوڙا ۔ ڪوريئڙا ۽ جيت ٿئي ٿي. جيڪڏھن ماڻهن جا کاڌا ميسر ھجن تہ انهن کي بہ کائي ٿو. اھو پڻ ٻڄاتو وڃي ٿو ھي جانور پکي ۽ مڇي کائن ٿو. نر ڄومڙي جي عمر لڳ ڀڳ ٽي سال ٿئي ٿي جڏھن تہ ڄومڙي جي عمر 5 سال لڳ ڀڳ ٿئي ٿي.

ھي ننڍو پومڙو ڏينھن جي وقت جهڳٽن ۾ پکين جي آکيرن ۾ ننڊ ڪري ٿو يا گاھ تي آرام ڪري ٿو. رات جي وقت کاڌي ۽ ساٿي جي تلاش ۾ نڪري ٿو. پومڙا 12 کان 15 مھينن ۾ بالغ ٿين ٿا. ھنن جي لڳ جي ڪابہ موسم ناھي، سڄو سال لڳ ڪري سگهن ٿا. ھي ھڪ موسم ۾ 6 ٻچن کي جنم ڏين ٿا. ھنن ٻچن کي ماء 25 ڏينھن تائين کير پياري ٿي ۽ 50 ڏينھن تائين پاڻ سان رکي ٿي.

پومڙي کي ڌارڻ غيرقانوني آھي پر جهنگلي کاتي جي منظوري سان ڌاري سگهجن ٿا جڏھن اھي وڏا ۽ بالغ ھجن. آسٽريليا ۾ نسل جي بچاء طور پومڙن کي اجازت سان پالي سگهجي ٿو.

ماحول ۾ نانگ ۔ چٻرا ۽ لومڙ پومڙي جو شڪار ڪن ٿا پر دراصل ھنن کي خطرو انساني سرگرمين جي ڪري آھي جيڪي قدرتي ماحول کي تباھ ڪري ھنن جي نسل جي کوٽ جو سبب بنجي رھيون آھن.

وڌيڪ پڙهو

ڪن ھاٿيو ٻوٽو Elephant Ear Plant 💎اصغر ساگر💎

ڪن ھاٿيو يا ڪن ھاٿيو ٻوٽو Elephant Ear Plant يا ڪناٿيو Colocasia ھڪ گل ٻوٽو آھي جيڪو ڪن ھاٿيڙ Araceae خاندان سان واسطو رکي ٿو. ھن کي گرم خطئي يا نيم گرم خطئي علائقن ۾ پوکيو وڃي ٿو. ڪن ھاٿيي کي اس يا ڇانو ۾ پوکي سگهجي ٿو پر اھا ڳالھ ذھن ۾ رکڻ کپي تہ منجهند جو ھن کي ھلڪي اس کپي. 

ڪن ھاٿيو گل جون 3 ھزار جنسون دريافت ٿي چڪيون آھن. ھي گل انڊونيشيا ۔ ملائيشيا ۔ ويٽنام ۽ جپان ۽ ننڍي کنڊ وغيرھ ۾ پاتو وڃي ٿو. ھي گل گرم خطن ۾ پاتو وڃي ٿو. گرم خطي Tropical region مان مراد اھڙاعلائقا جتي سڄو سال بارش پوي ٿي ۽ موسم گرم رھي ٿو. ھي گل ھاڻي انڊيا ۽ پاڪستان ۾ پڻ روشناس ڪرايو ويو آھي. ھي گل عام آھي ۽ گهڻو ڪري ھر گهر ۾ پاتو وڃي ٿو. ان جو سبب ھي آھي تہ ھي جلدي اپجي وڃي ٿو ۽ ھن جا وڏا پن ڪشش رکن ٿا جو ھر نظر انهن ڏي ڇڪجي وڃي ٿي. ھي گل مٽي جو سختيون برداشت ڪري ڦٽي وڃي ٿو، ڪھڙي بہ سادي زمين ھجي، ان سان ھم آھنگ ٿي وڃي ٿو. روز باقائدي پاڻي ڏيڻ سان ھي گل جلدي نشونما پائي ٿو. جيڪڏھن ھن کي زرخيز ڀاڻ ڏنو وڃي تہ ھن ۾ جان اچي وڃي ٿي. جيڪڏھن ھن گل جا ڪي پن خراب ٿين تہ انهن کي ڪٽجي تہ ھن گل کي وڌيڪ اسرڻ جو موقعو ملي ٿو. ھن گل جا پن زھريلا ٿين ٿا ڇوجو ھن ۾ چن تکيٽو Calcium  oxilate موجود ٿئي ٿو. ھي ڪيميائي مادو پنن ۽ ٿڙن ۾ موجود سين ۾ موجود ٿئي ٿو. جڏھن ڪو جانور ھن گل ۽ ٿڙ کي کائي ٿو تہ گل ۽ ٿڙ ۾ موجود ھزارين سيون ان جي ڳلي ۾ اٽڪي پون ٿيون ڳلو سڄي پوي ٿو ۔ وات ڦٽجي پوي ٿو ۽ ساھ کڻڻ مشڪل ٿي وڃي ٿو. گهرن ۾ ھن گل کي اپايو خبرداري سان اپايو وڃي ۽ جانورن ۽ ٻارن جي پھچ کان پري رکيو وڃي.

ھي گل آڪسيجن ڏئي ٿو ۽ ماحول کي خوشگوار رکي ٿو. ھن جو وڏو فائدو اھو آھي تہ ھن مان ڀاڄي ۽ پڪوڙا تيار ڪيا وڃن ٿا. جيڪڏھن ڪو ماڻهو ھن گل کي ڀاڄي يا پڪوڙن طور استعمال ڪرڻ چاھي ٿو تہ اھو گلن مان سين واريون جڳھون ڪڍي ۽ پوء پاڻي ۾ ان کي اٻاري صاف ڪيو وڃي. ھن جا ٿڙ اسفنج Sponge وانگر ٿين ٿا ۽ ھن کي مڇي سان گڏ پڪايو وڃي ٿو. ھن جي پاڙ پٽاٽي وانگر ٿئي ٿي جنھن کي ڀاڄي يا رسوب Soup طور پڪايو وڃي ٿو. ھن گل ۾ وٽامن بي1 ۔ وٽامن سي ۽ وٽامن بي2 موجود آھن جڏھن تہ ھن جي پاڙ م امينو تيزاب Amino acid ۽ نشاستو موجود آھن. ھي جسم جي مشڪن ۽ جسم کي مضبوط ڪري ٿو.

ھي واحد ٻوٽو آھي جنھن کي گهڻو اپايو وڃي ٿو. ھن جا ڪي قسم گهڻا مھانگا ٿين ٿا. ھن گل ۾ ھڪ قسم جو عمل آبوھڙيت (آبگزيريت) Hydrophobicity پاتو وڃي ٿو. ھن تي جڏھن ماڪ جا قطرا پون ٿا، اھي ڄمن نٿا پر ھن جي پنن تي بيھي رھن ٿا. ھن گل جي پاڙن کي محفوظ ڪري واپاري جهجهو ناڻو ڪمائين ٿا. ھن گل کي پوکڻ وقت اھو خيال رکيو تہ ٻارن جي ھن تائين پھچ نہ رھي. ھن جي پاڙ زھر کان محفوظ رھي ٿي ان کي بنا ڪنھن خوف جي کاڌو وڃي.

وڌيڪ پڙهو

سرڳا پکي ۔ جنت جا پکي Birds of paradise 💎اصغر ساگر💎

 

سرڳا پکي، سرڳير گلن Paradisaeidae of the order Passeriformes جي خاندان جا ميمبر آھن. ھي جنس پپو نيو گينيا ۽ اوڀر آسٽريليا ۾ ملي ٿي. ھنن گلن جون 42 جنسون ملن ٿيون. جڏھن ھنن گلن تي نظر وجهجي ٿي تہ ھي قدرت جا شاھڪار نظر اچن ٿا. ٽارين تي پکي ويٺل نظر ايندا يا اڏرندي نظر ايندا پر حقيقت ۾ اھي پکي ناھن. ھن گل تي سرڳو پکي ان ڪري پيو آھي جو ھي ٽن نارنگي پنکڙين ۽ ٽن نيرن پنکڙين تي مشتمل آھن جيڪي ملي ھڪ مکڙي ٺاھن ٿا جيڪا ھوبھو پکي وانگر لڳندي آھي. جيئن گل ٽڙن ٿا، ھر پنکڙي ظھورپذير ٿي ٽکڙي تھ سان پکي ٺاھي ٿي. ھنن پکي جھڙن گلن کي پري کان ڏسبو آھي تہ اڏرندي محسوس ٿيندا آھن ۽ قدرت جا شاھڪار محسوس ٿيندا آھن. ھي گل مختلف پکين جي شڪلين جا ٿين ٿا ۽ ٽارين تي حسناڪي جو بھترين مظاھرو پيش ڪري بي مثال خوبصورتي جو مظاھرو پيش ڪندا آھن.

سرڳي پکي کي اندروني دنيا جي ٻوٽن جي راڻي سڏيو وڃي ٿو. ھي اڀو بيٺل ٻوٽو فضا ۾ ٽکڙي صلاحيت رکي ٿو.

ھي گل سج کان ھلڪي اڻ سڌي روشني وٺي ٿو تنھن ھوندي بہ ھي سج جي اس وارين جڳھن تي ٽڙي ٿو. ھي سياري ۾ سڻڀي پوسل رکي ٿو پر تر نٿو رھي.

وڌيڪ پڙهو

مارمو Pygmy Marmoset 💎اصغر ساگر💎

دنيا جو ننڍي ۾ ننڍو ڀولڙو مارمو آھي. ھي دنيا جو ننڍي ۾ ننڍو ڀولڙو آھي، ايترو ننڍڙو آھي جو ھن کي آڱر تي کڻي سگهجي ٿو. ھن جو وزن 110 گرام کان 140 گرام ٿئي ٿو. ھي ڀولڙو آميزون جي جهنگ ۾ پاتو وڃي ٿو. ھي وڻن جي وچ ۾ ٽپا ڏيندو رھي ٿو. ھن جي لطيف غذا ڪيڙا ۽ جيت ٿين ٿا. ڪجھ بندر وري وڻن جي کونئر شوق سان کائڻ ٿا. مارمو جا ڏند ۽ پنجا تمام تيز ٿين ٿا. ھي ڀولڙا ميڙ يا جهڳٽي جي شڪل ۾ رھن ٿا جنھن ۾ 2 کان 9 ڀولڙا اچي وڃن ٿا. جيتوڻيڪ ھي ڀولڙا ننڍا ٿين ٿا پر انهن جي چمڙي نرم ملائم ٿئي ٿي. ھنن جي ڳالهائڻ جو انداز نرالو ٿئي ٿو جڏھن ڪنھن مشڪل ۾ پون ٿا تہ تيز ترين آواز سان ھڪ ٻئي کي آگاھ ڪن ٿا. ھي پنھنجي زندگي جو گهڻو حصو وڻن تي گذارين ٿا ۽ ڪڏھن ڪڏھن زمين تي لھن ٿا.

مارمن کي پالتو پالي سگهجي ٿو. اھي ڏسڻ ۾ سٻاجهڙا ۽ سھپدار ھوندا آھن. ھي ڪتن وانگر ڪوبہ جوکو نٿا کڻن جڏھن اوھان ڪنھن مشڪل ۾ ڦاسو ٿا.  ھي ڳالهائڻ ۾ ايترا تيز ٿين ٿا جو اوھان ھنن جو ڳالهائڻ سمجهي نٿا سگهو.

مارمو کيڏڻ دوران چڪ يا رھڙ ھڻي سگهن ٿا پر جيڪڏھن انهن جي تربيت ڪئي وڃي اھي تہ سٺا پالتو ٿي سگهن ٿا.

مارما دنيا جي ڪافي علائقن ۾ پاتا وڃن ٿا جن ۾ واشنگٽن اسٽيٽ ۔ مونٽانا ۔ نيواڊا ۔ اتر ڍاڪا ۔ نيبراسڪا ۔ ڪينساس ۔ لووا ۔ مسوري ۔ اوھيو ۔ الباما ۽ ڪيرولينا وغيرھ اچي وڃن ٿا. مارما کي ھٿن ۾ ڇھ آڱريون ٿين ٿيون.

ھي  ڀولڙا نازڪ نفيس ٿين ٿا. ھنن کي ڪڏھن بہ گهر ۾ اڪيلو نہ ڇڏجي ڇوجو ڪتا يا ٻليون ھنن کي نقصان پھچائي سگهن ٿيون ان ڪري ھنن کي وڌيڪ توجھ جي ضرورت ٿئي ٿي. ھي ملاوڙا ٿين ٿا جڏھن گهر ۾ اڪيلا ھوندا آھن تہ ھنن کي بوريت ٿيندي آھي.

مارمن جي چڪ ۾ زھريلو اثر ٿئي ٿو اھي چڪ ھڻي ڪنھن انسان کي ماري سگهن ٿا.

وڌيڪ پڙهو

پتي جي پٿري Gallstone 💎اصغر ساگر💎

 

پتو توھان جي پيٽ ۾ جيري جي بلڪل ھيٺان ساڄي طرف ٿئي ٿو ۽ زيتون جي شڪل جھڙي ڳوٿري ۾ صفرا رکي ٿو. صفرا جيري ۾ ٺھي ٿي جيڪا چرٻي ۽ مخصوص وٽامنن کي ھضم ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿي. جڏھن اسان کاڌو کائون ٿا تہ جسم صفرا کي خارج ڪرڻ جو اشارو ڏئي ٿو ۽ صفرا پتي مان نڪري ننڍي آنڊي ذريعي کاڌي تي پوي ٿي ۽ کاڌو ھضم ٿيڻ جي مرحلن مان گذري ٿو.

پتو اھڙي ڳوٿري آھي جيڪو صفرا Bile کي ذخيرو ڪري ٿو جيڪا جيري جي رطوبت آھي ۽ سڻڀ کي ھضم ٿيڻ ۾ مدد ڪري ٿي. ھي ڳوٿري 4 انچ ڊگهي ۽ 1 انچ ويڪري ٿئي ٿي. جڏھن غذا آنڊن ۾ پھچي ٿي تہ پتو ان وقت آنڊن ۾ صفرا نالي ذريعي صفرا کي خارج ڪري کاڌي کي ھضم ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪري ٿو.

جيڪڏھن پتو ٺيڪ ڪم ڪري ٿو تہ جسم جو ڪاروھنوار ٺيڪ ھلي ٿو. جرڪڏھن توھان ڪجھ گهڻو چرٻيدار کاڌو کائو ٿا تہ پتي جو مقدار وڌي ٿو يا سڪڙجي ٿو نتيجي طور پت Cholesterol جي ڪري پتي ۾ مواد ڄمڻ شروع ڪري ٿو ۽ پتو بلاڪ ٿيڻ ڪري شديد درد محسوس ٿئي ٿو. عضوي کي جڏھن سڪون ملي ٿو تہ درد بہ غائب ٿي وڃي ٿو. گهڻي کائڻ جي ڪري جڏھن پتو سڄڻ يا وڌڻ لڳي ٿو تہ ان کي طبي زبان ۾ پتيڙ Cholecystitis چئبو آھي جيڪو پٿري جي علامت پڻ آھي. جيڪڏھن پتو درست ڪم نہ ڪري رھيو آھي تہ پٿري سان گڏ معدي ۾ تيزابيت ۔ گيس ۔ آت ۔ الٽي ۽ معدي ۾ درد جھڙا مسئلا ڪر کڻن ٿا. پتي جي پٿري تڏھن ٺھي ٿي جڏھن بدھضمي جي ڪري صفرا پتي ۾ قلمن جي شڪل اختيار ڪري ٿي. صفرا نالي ۾ رڪاوٽ جي ڪري پيٽ جي مٿئين حصي ۾ درد ٿي سگهي ٿو پر ڪجھ مريضن کي درد محسوس ناھي ٿيندو، مثال طور ھي درد اچانڪ ٿي سگهي ٿو ۽ ڪيترن ڪلاڪن تائين رھي سگهي ٿو. پتي جي پٿري جسامت جي لحاظ کان ڪيترن قسمن جي ٿئي ٿي ۽ ھي گولف جي بال برابر وڏي يا واري جي ذري جيتري ٿي سگهي ٿي. ھڪ وقت پتي ۾ ڪيترن نمونن جون پٿريون پيدا ٿي سگهن ٿيون. پتي ۾ پٿري اڪثر ماڻهن کي ٿئي ٿي پر ھر شخص کي ان جي تڪليف نہ ٿي ٿئي ان ڪري پتي جي پٿري جي علامتن کان باخبر رھڻ ضروري آھي.

علامتون:

پتي جي پٿري جا آثار ۽ علامتون گهڻن نمونن جون ٿين ٿيون ۽ گهڻن ماڻهن کي ھي بہ معلوم ناھي ھوندو تہ انهن کي پٿري آھي. تقريبن اسي سيڪڙو ماڻهو پتي جي پٿري جا شڪار ھوندا آھن، انهن کي ڪنھن بہ قسم جو درد يا علامت محسوس ناھي ٿيندي. اڪثر مريضن کي پتي ۾ پٿري ھئڻ باوجود تڪليف نٿي ٿئي ۽ اتفاقن پٿري جي موجودگي جو شڪ پيدا ٿئي ٿو. عام طور تي ھن جون علامتون ان وقت ظاھر ٿين ٿيون جڏھن ڪا پٿري صفرا نالي ۾ رڪاوٽ وجهي ٿي تہ علامتون ھيٺيون ٿي سگهن ٿيون.

ساڄي يا کاٻي پاسراٽي ھيٺان درد ھي علامت پتي جي پٿري جي ابتدائي علامت آھي. ھي درد ڪڏھن ھلڪو ۽ ڪڏھن شديد نوعيت جو ٿئي ٿو ۽ ڪڏھن چڀن سان شروع ٿي وڃي ٿو ڇوجو پتو ھاضمي جي نظام درست نہ ھئڻ ڪري پنھنجو فعل ٺيڪ نموني انجام نٿو ڏئي جنھن جي نتيجي ۾ ڪجھ کائڻ پيئڻ کان پوء آت محسوس ٿين ٿا يا الٽي اچي سگهي ٿي.

ڇوت جي صورت ۾ بخار ٿي وڃي ٿو.

پتي ۾ پيپ پئجي سگهي ٿي جنھن جي ڪري پيٽ ۾ شديد قسم جو درد پوي ٿو.

ٻيون علامتون ھي بہ ٿي سگهن ٿيون.

رت جو لاٿ.

ھر ٿوري دير کان پوء حاجت محسوس ٿيڻ.

بدھضمي ۔ گئس جا مسئلا.

کائڻ کان پوء پيٽ ڦوڪجڻ.

قبضي.

مٿو چڪرائڻ.

رت جي کوٽ.

چھري تي داڻا.

چمڙي تي ڦرڙا.

چمڙي تي ڦرڙيون.

دل ڦرڻ.

آت.

الٽي.

پيٽ ۾ درد.

گھري ساھ کڻڻ ۾ تڪليف.

ساڄي يا کاٻي ڪنڌ ۾ درد جو احساس.

نالين ۾ رڪاوٽ جي ڪري پتي ۾ سوزش.

نالين ۾ رڪاوٽ جي ڪري لبلبي ۾ سوزش.

وڏي عمر جي ماڻهن کي پتي ۾ ڪينسر ھجڻ.

پيٽ جي مٿئين ساڄي پاسي درد ٿيڻ جيڪو جلدي وڌي وڃي ٿو ۽ اچانڪ پيدا ٿئي ٿو ھن کي پتي جو دورو سڏيو وڃي ٿو.

ساڄي ڪلھي طرف ۽ پٺي مٿان ساڄي طرف درد ٿيڻ

آت ۽ الٽي محسوس ٿيڻ.

درد ھڪ ڪلاڪ کان ڪيترن ڪلاڪن تائين رھي سگهي ٿو درد عام طور تي پيٽ ڀري کائڻ کان پوء ٿئي ٿو.

پتي جي پٿري جي ڪري صفرا نالي يا جيري کي ڇوت لڳي سگهي ٿو نتيجي طور بخار ۽ سائي ظاھر ٿئي ٿي.

علاج نہ ٿيڻ جي صورت ۾ پٿري جي ڪري اڃان وڌيڪ پيچيدگيون ڪر کڻن ٿيون.

جيڪڏھن پتي جي پٿري جو مقدار وڌي وڃي تہ آنڊي جو منھن بند ٿي وڃي ٿو پر اھو اڪثر گهٽ ٿئي ٿو پر ھي موتمار ٿي سگهي ٿو. جيڪڏھن خدانخواستہ پتو ڦاٽي پوي ۽ مريض کي احساس بہ نہ رھي تہ خطرناڪ قسم جي ڇوت پکڙجي سگهي ٿو.

خاص علامتون:

پيٽ ۾ درد:

معدي ۾ درد پتي جي مسئلن جي سڀ کان عام علامت آھي. ھي سور پيٽ جي مٿئين ساڄي پاسي ٿئي ٿو، ڪڏھن ڪڏھن ھي سور چيلھ تائين يا سڄي ڪلھي تائين پھچي وڃي ٿو. ھن سور جي شدت تيز ڌار وانگر ٿئي ٿي جيڪا ڪلاڪ تائين ھلي ٿي ۽ پوء غائب ٿي وڃي ٿي.

درد جي اچ وڃ:

پتي جي درد جي لھر جي مد ۽ رخصتي عام ٿئي ٿي. ھي علامت پٿري جي ٺھڻ جو اشارو ڏئي ٿي. ڪيئي ماڻهو ھن کي لبيڙ (لبلبي جي سوزش) سمجهن ٿا پر لبلبي جي سوزش ڪلاڪن تائين ھلي ٿي جڏھن تہ خارش بہ ٿئي ٿي ان جي برعڪس پتي ۾ اھڙو درد نٿو ٿئي.

کائڻ کان پوء خاص علامتون:

چڪنائي ۽ چرٻي وارن کاڌن کائڻ سان طبيعت بگڙي ٿي ۽ پتو متاثر ٿئي ٿو. ماھرن مطابق سڻڀ واري غذا استعمال ڪرڻ سان چرٻي آنڊن ۾ داخل ٿئي ٿي تہ ھڪ حرڪيرو Harmone خارج ٿئي ٿو جيڪو پتي کي سڪيڙي ٿو نتيجي طور تڪليف جو احساس ٿئي ٿو.

آت ۔ الٽي يا معدي ۾ جلن ۾ اڀرڻ:

ھي علامت عام نٿي ٿئي ۽ ٻين طبي مسئلن جو سبب ٿي سگهي ٿي. اڪثر پتي جا مريض ان علامت کي معدي جي تيزابيت يا جلن ۾ اضافو سمجهن ٿا پر قي يا الٽي پتي جي پٿري طرف ڪو مثالي اشارو ناھي پر علامتون نظر اچن تہ ڊاڪٽر سان رجوع ڪجي خاص ڪري ان صورت ۾ جڏھن بار بار الٽي اچي.

پيشاب جو رنگ گھرو ٿيڻ ۽ ڦوڳ جو ھلڪو ٿيڻ:

جڏھن صفرا کي پٿري بلاڪ ڪري ٿي تہ غذا مان چرٻي ھضم نٿي ٿئي نتيجي طور پيٽان نڪتل ڦوڳ سڻڀو ۽ ترندي نظر اچي ٿو ۽ پيشاب جي رنگت گھري ڦڪي ٿي وڃي ٿي.

چمڙي يا اکين تي پيلاڻ اچڻ:

اکين يا چمڙي ۾ پيلاڻ پتي جي پٿريء جي نشاني آھي، ھي اھو وقت ٿئي ٿو جڏھن پٿري پتي مان نڪري صفناڙ (صفرا نالي) Bile duct يا لبناڙ (لبلبي جي نالي) کي بلاڪ ڪري ٿي. ھي پيلي رنگت رنگت مختلف مرضن سائي يا رت جي کوٽ جي علامت ٿي سگهي ٿي.

سبب:

جسم ۾ داخل ٿيڻ کان پوء سڻڀ ۽ خاص طور تي حيواني ذريعن مان حاصل ڪيل شين ۾ پت Cholesterol پاتي وڃي ٿو جيڪا پاڻي ۾ حل نہ ٿئي ٿو پر پت صفرا ۾ شامل ٿي وڃي ٿو. جڏھن جگر صفرا بنائي ٿو تہ ان ۾ پت جو ھڪ حصو موجود ٿئي ٿو جيڪو مرڪب جي شڪل ۾ پتي ۾ گڏ ٿئي ٿو پر پتي جي ڪجھ بيمارين جي ڪري صفرا جي پيدائش جو عمل غلط ٿي وڃي ٿو. ائين بہ ٿئي ٿو جو صفرا ۾ پت Cholesterol گهڻو اچي وڃي ٿو جو اھو صفرا ۾ حل نہ ٿئي ٿو نتيجي طور قلم ٺھڻ لڳن ٿا ۽ پٿريون ٺھڻ شروع ٿي وڃن ٿيون. صحتمندي ۾ پٿرين جي ٺھڻ جا امڪان نٿا رھن. پتيڙ (پتي ۾ سوزش) اچڻ ڪري پت ڄمي ٿو. انهي ڳالھ مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو تہ 80 سيڪڙو ماڻهن کي نہ صرف سوزش ٿئي ٿي پر پٿريون بہ ٺھن ٿيون.

پتي جي پٿري جا ٻہ قسم آھن جن ۾ رنگدار پٿري ۽ پتدار پٿري شامل آھن. رنگدار پٿري تڏھن جڙي ٿي جڏھن صفرا ۾ سرخ صفرا Bilirubin پاتي وڃي ٿي ھي پٿريون ڪاريون يا گھريون ڪٿئي رنگ جون ٿين ٿيون. پتدار پٿري مختلف جزن سان ملي ٺھي ٿي پر ھن جو گڏيل جزو پت تحليل نٿو ٿئي. ھي پٿري اسي سيڪڙو مريضن کي ٿئي ٿي ھي  پٿريون خاص ڪري پيلي رنگ جون ٿين ٿيون. ھي پٿريون معالج کي سمجھ ۾ نہ ٿيون اچن پر ڪجھ ڳالهين مان رھنمائي وٺي سگهجي ٿي.

صفرا ۾ وڌيڪ پت Cholesterol ھجڻ

پتو پت Cholesterol سان ڀرجي وڃي ٿو.

صفرا ۾ وڌيڪ سرخ صفرا Bilirubin اچڻ پٿرين بنجڻ جي علامت آھن ھن ۾ گهڻيون پٿريون ٺھن ٿيون جن جي وڌڻ جا خطرا ھنن ۾ رھن ٿا.

عورت ھجڻ.

ٿولھ جو شڪار ٿيڻ.

تاندوري غذا گهٽ کائڻ.

سڪر جو شڪار ٿيڻ.

پت گهٽائڻ جو دوائون کائڻ.

سٺ سال يا سٺ سال جي عمر کان مٿي پھچڻ.

تيزي سان وزن گهٽجڻ.

اھڙين دوائن جو استعمال ڪرڻ جن ۾ ايسٽروجن شامل ھجي.

رک ڪرڻ:

ڪجھ ماڻهو وڌيڪ رک ڪري وزن گهٽ ڪن ٿا مگر نتيجي طور جيري ۾ پت Cholesterol جي وڌڻ جي ڪري پتي جا مسئلا ڪر کڻن ٿا ڇوجو بکئي پيٽ رھڻ سان پتي جي ڪارڪردگي متاثر ٿئي ٿي.

عورت ۾ وڌيڪ امڪان:

طبي ماھرن مطابق بيدرو Estrogen پتي جي پٿري ۾ اھم ڪردار ادا ڪري ٿو. عورتن ۾ وڌيڪ مقدار ۾ پائڻ وارو ھي حرڪيرو صفرا ۾ پت کي وڌائي ٿو جڏھن تہ زچگي دوران اھو ڪٺو ٿئي ٿو، ھي اھڙي ڳاڙھي پاڻيٺ آھي جنھن کي  جسم آساني سان جذب ڪري نٿو پائي.

خانداني تاريخ:

جيڪڏھن خاندان ۾ ڪنھن کي پتي جي پٿري جي شڪايت رھي چڪي آھي تہ توھان کي ھي عارضو ٿي سگهي ٿو. محققن جي خيال ۾ مخصوص جين Gene صفرا ۾ پت Cholesterol جي مقدار وڌائڻ جو سبب بنجن ٿا.

ٿولھ:

جيڪڏھن توھان جو جسماني وزن وڌيڪ آھي تہ توھان جي جسم ۾ پت جي وڌيڪ وڌڻ جا امڪان رھن ٿا جنھن جو مطلب ٿيو پتي جي پٿري ٿيڻ جا امڪان رھن ٿا، خاص طور تي پيٽ نڪرڻ تي 90 سيڪڙو امڪان رھن ٿا.

جسماني وزن ۾ کوٽ:

جيڪڏھن جسماني وزن تمام تيزي سان گهٽ ٿئي ٿو تہ ھي بہ پتي جي پٿري ٿيڻ جو امڪان آھي ڇوجو گهٽ حرارن Calories واريون غذائون پتي لاء سخت ٿين ٿيون.

غذا:

چرٻي ۽ پت Cholesterol واريون ڀرپور غذائون پتي جي پٿري جي خطري جو سبب بنجن ٿيون.

سڪر Sugar:

جيڪڏھن سڪر Sugar ٿي وڃي ۽ بڪيون متاثر ٿي رھيون ھجن تہ رت ۾ چرٻي جي ھڪ قسم جي وڌڻ جا امڪان رھن ٿا جيڪا پتي جي پٿري جي وڌڻ جو امڪان وڌائي ٿي.

عمر:

چاليھ سالن کان وڌيڪ عمر جي ماڻهن ۾ پتي جي پٿري جا وڌيڪ امڪان رھن ٿا.

تشخیص:

معالج جي لاء پٿري جي تشخيص ڪرڻ مشڪل آھي. جسماني معائنو ۔ مريض جي طبي تاريخ ڄاڻڻ ۽ علامتن جي باري ۾ ٻڌائڻ سان گڏ ھيٺيون ٽيسٽون ٿيڻ کپن.

(1) Common Imaging Test

عام عڪسري ٽيسٽ:

پيٽ جو الٽراسائونڊ ۽ سٽي اسڪين سان معالج کي پتي ۽ عضون کي ڏسڻ ۾ آساني ٿئي ٿي. مختلف جاچن Scans ۽ عڪسرن Images سان پٿري ڏسي سگهجي ٿي.

(2) Blood Testing:

رت جي ٽيسٽ:

پٿري جي ممڪن پيچيدگي کان بچڻ لاء مريض جو رت ورتو وڃي ٿو. انهن ٽيسٽن سان يرقان ۔ ڇوت ۽ لبيڙ (لبلبي جي سوزش) ڏسي سگهجي ٿي جيڪڏھن الٽراسائونڊ ۽ سي ٽي اسڪن سان ڪجھ واضح نظر نہ اچي رھيو ھجي.

(3) Advanced Imaging

اڳيئي عڪسريت:

ضرورت پوڻ تي ڊاڪٽر وڌيڪ اڳيئي عڪسريت وٺي سگهي ٿو تہ جيئن ڏسي سگهي تہ پٿري جي ڪري مريض جي صفرا نالي ۾ رڪاوٽ تہ پيدا ٿي نہ رھي آھي.

(4) Magnetic resonance imaging MRI

چقمقي لاڙي عڪسريت:

ھي عڪسريت جسم جي اندرين عضون کي ڏسڻ ۽ جاچڻ لاء استعمال ٿئي ٿي.

(5) Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography (ERCP)

دوربين ڀرڪي صفنيڙولبوخاڪو:

ھن ٽيسٽ سان صفنيڙ (صفرا نلي جي سوزش) معلوم ڪري سگهجي ٿي.

(6) Hepatobiliary Iminodiacetic Acid Scan (HIDA)

صفراوي امينوسيٽي جاچ:

ھن ٽيسٽ دوران پتي جي پٿري جو پتو پوي ٿو

ممڪن پيچيدگيون:

اھڙا ماڻهو جيڪي پتي جي پٿري جا شڪار ٿين ٿا انهن کي مختلف پيچيدگيون لاحق ٿين ٿيون.

صفرا نالي ۾ رڪاوٽ:

صفرا نالي جيري يا پتي کان ننڍي آنڊي ۾ صفرا کڻي وڃي ٿي ۽ بند ٿيڻ جي صورت ۾ پتي جي سوزش لاحق ٿي سگهي ٿي.

پتي جي سوزش:

جيڪڏھن پٿري پتي کان اچي صفرا نالي ۾ ڦاسجي وڃي تہ پتي جي سوزش ٿي سگهي ٿي.

لبناڙ Pancreatic duct ۾ رڪاوٽ:

ھي اھڙي نالي آھي جيڪا خاص عرقن کي ان منزل تائين پھچائي ٿي جو ھاضمو بحال رھي ٿو. پتي جي پٿري لبناڙ ۾ ڦاسي سگهي ٿي ۽ لبنيڙ Pancreatitis لبلبي کي سوزش ڏيئي سگهي ٿي. اھڙي صورتحال ۾ مريض کي اسپتال ۾ وقت گذارڻو پوي ٿو.

تشخیص

پٿرين ۾ جيڪڏھن چن جي مقدار وڌيڪ ھجي تہ پٿريون ايڪسري ۾ نظر اچن ٿيون نہ تہ ان جي تشخيص جو ذريعو الٽراسائونڊ آھي جنھن جي مدد سان نہ صرف پٿرين جي خبر پوي ٿي پر مقدار پڻ معلوم ٿئي ٿو.

علاج

طب جديد ۾ پتي جي پٿري جو علاج ناھي شديد سوزش دوران الٽي ۔ آت ۔ بدھضمي ۔ معدي جي سوزش ۽ درد جي علامتن مطابق علاج ڪيو وڃي ٿو ۽ پتي جي ھر بيماري جو علاج آپريشن آھي. جن ماڻهن جو پتو ڪڍيو وڃي ٿو اھي عمر ڀر بدھضمي جو شڪار رھن ٿا ۽ سڻڀ ھضم ڪري نٿا سگهن.

اپاء:

ڪڏھن کاڌو نہ ڇڏجي:

اڳ ۾ ٻڌايو ويو آھي تہ صفرا ان اوقت خارج ٿئي ٿي جڏھن اسان ڪجھ کائون ٿا جڏھن اسان وقت تي کاڌو نٿا کائون تہ ھي پاڻيٺ پتي ۾ جمع ٿيندي رھي ٿي جنھن ۾ پت جي سطح وڌي وڃي ٿي ۽ وقت سان گڏ ھي چرٻيلو مواد ڄمي پٿري جي شڪل اختيار ڪري ٿو.

اناج بھترين دوست:

اناج جيئن ڪڻڪ ۔ جو يا ٻيا ان تاندوريدار ٿين ٿا جيڪي دل کي تحفظ ڏيئي پتي کي پٿري کان دور رکن ٿا تاندوري جو استعمال ھاضمي جي نظام کي متحرڪ ڪري پت کي جسم کان خارج ڪري صفرا جي عمل کي درست رکي ٿو. وڌيڪ تاندورن واريون شيون پتي کي ٺيڪ حالت ۾ رکن ٿيون.

وزن وڌڻ نہ ڏيڻ:

ٿولھ وڌڻ ڪري ٻين مرضن سان گڏ پتي جي پٿري جو خطرو رھي ٿو. ھڪ تحقيق مطابق ٿلھن ماڻهن کي پتي جي پٿري 3 ڀيرا وڌيڪ خطرو رھي ٿو ڇوجو وڌيڪ ٿولھ پتي جي مقدار کي وڌائي ٿي ۔ ان جي فعل کي متاثر ڪري ٿي جنھن سان پت وڌي ٿو.

ميون ۽ سبزين سان رغبت رکڻ:

ميون ۽ پنن وارين سبزين ۾ وٽامن سي ۽ وٽامن اي موجود رھي ٿي جيڪي جسم کي مختلف خطرن کان بچائين ٿيون. ميون ۽ سبزين ۾ تاندوري جو مقدار وڌيڪ ٿئي ٿو جيڪو دير تائين پيٽ کي ڀري رکي ٿو جنھن سان ٿولھ نٿي ٿئي ۽ ٿولھ جي گهٽائڻ ۾ مدد ملي ٿي.

تريل شيون گهٽ استعمال ڪرڻ:

تريل چرٻيدار شيون پتي جي فعل کي مشڪل بنائين ٿيون اھڙين غذائن ۾ سڻڀ وڌيڪ ٿئي ٿي جيڪا جسم ۾ پت جي سطح کي وڌائي ٿي نتيجي طور پتي ۾ پٿري جو خطرو وڌيڪ رھي ٿو. اھڙين غذائن ۾ حرارا وڌيڪ ٿين ٿا جنھن سان ٿولھ جا امڪان رھن ٿا ۽ نقصانن کي منھن ڏيڻو پوي ٿو.

ڀرڀرين Berries جو استعمال:

ڀيريون ۽ سبزرون وٽامن سي سان ڀرپور ٿين ٿيون طبي تحقيق مطابق وٽامن سي پتي جي پٿري جا امڪان گهٽ ڪري ٿي ۽ پت کي گهٽ ڪري ٿي نتيجي طور صفرا وڌي ٿي ۽ پتي جي پٿري جو خطرو نٿو رھي. جسم ۾ وٽامن سي جي کوٽ جي ڪري صفرا ۾ پت وڌي ٿي نتيجو پتي جي پٿري جي صورت ۾ نڪري ٿو.

مناسب مقدار ۾ پاڻي جو استعمال:

زندگي ۾ پاڻي جي اھميت کان انڪار ناھي، ھن جي کوٽ جي ڪري ٻين مرضن سان گڏ پتي کي نقصان پھچي ٿو ڇوجو پاڻي پتي مان وڌيڪ پت کي خارج ڪري ٿو ۽ پٿري سان گڏ ٻين مرضن کان بچائي ٿو.

زيتون:

زيتون جو تيل دل سان گڏ پتي کي متحرڪ رکي ٿو ۔ پتي ۾ پت کي وڌڻ نٿو ڏئي ۽ صفرا نالي ۾ رڪاوٽن کي ختم ڪري ٿو.

جسماني سرگرميون:

جسماني سرگرمين سان حرارا جلن ٿا ۔ مزاج خوشگوار ٿئي ٿو ۽ پتي جا مرض پيدا نٿا ٿين. طبي تحقيق مطابق جسماني سرگرمين سان پتي جا 25 سيڪڙو مرض گهٽائي سگهجن ٿا.

گريون استعمال ڪرڻ:

بادام ۔ اخڙوٽ ۔ گريون تاندوري ۽ صحت بخش چرٻي سان ڀرپور ٿين ٿيون. ھنن ۾ ڪيئي اھڙا جزا ٿين ٿا جيڪي جسم ۾ پت جي جذب ٿيڻ جي عمل کي بند ڪن ٿا جنھن جي ڪري پتي جي پٿري کان تحفظ ملي وڃي ٿو.

گوشت:

وڏي گوشت ۾ وڌيڪ پروٽين ٿئي ٿي جنھن جي ڪري پتي يا جيري تي سوڄ ٿي سگهي ٿي سن ڪري چرٻيدار گوشت کي پتي جي مرض ۾ کائڻ کان پرھيز ڪجي.

بچاء جون تدبيرون:

جسماني وزن کي صحتمند سطح تي برقرار رکجي.

تاندورن سان ڀتپور غذائون کائجن.

رفائين غذا کان پرھيز ڪجي.

پت وارين شين کان پرھيز ڪجي.

وڏ پروٽيني شين جيئن وڏي گوشت ۔ بيدي ۽ چڻي جو استعمال نہ ڪجي.

تريل شين سان رغبت نہ رکجي.

پيٽ ڀري کاڌي کائڻ کان پرھيز ڪجي.

ڪولا بوتلن پيئڻ کي ڇڏي ڏجي.

تيز کاڌن کي ھٿ نہ لائجي.

پتي جي پٿري جي شڪار ماڻهن کي غذا جو خاص خيال رکڻ کپي جيئن ٿولھ نہ اچي.

چرٻيدار ۽ پتدار کاڌن جيئن بيدو ۔ مکڻ ۔ گوشت ۔ تريل شيون ۽ چڻي کان پرھيز ڪرڻ کپي.

چقندر ۔ کيري ۽ ڳاڙھي گجر جو رس پيئجي تہ جيئن پتي جي پٿري جي قدرتي طور صفائي ٿي وڃي.

علاج

گهڻن ڪيسن ۾ پٿي مسئلن جو سبب نٿي بنجي ان ڪري سرڄري نٿي ڪئي وڃي پر جڏھن علامتون شدت اختيار ڪن ۽ سرڄارو سرڄري جي تجويز ڏئي تہ ھرگز دير نہ ڪجي. ڏٺو ويو آھي تہ اڪثر پتي ڪڍرائڻ کان ڊڄن ٿا انهن کي ذھن نشين ڪرڻ کپي تہ پتو ڪڍرائڻ بعد جيري ۾ ٺھڻ وارو صفراوي مادو آنڊن ۾ وڃي پنھنجو ڪم آساني سان سرانجام ڏئي ٿو پر سرڄري ۾ دير خطرناڪ ٿي سگهي ٿي.

وڌيڪ پڙهو

دماغي ڳڙ Brain tumor 💎اصغر ساگر💎

 

دماغي ڳڙ ڪينسر جي پيچيدھ شڪل آھي جيڪا مغز جي ڪنھن بہ حصي ۾ ٿي سگهي ٿي ۽ آھستي آھستي پکڙجي سگهي ٿي. دماغي ڳڙ کي ڪينسر ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. جڏھن بي قائدي گهرڙن جي نشونما حد کان وڌيڪ وڌي وڃي تہ گهرڙا ھڪ ھنڌ جمع ٿي ڳڙ جي شڪل اختيار ڪن ٿا. ھن مرض جي جيڪڏھن پھرين تشخيص ٿي وڃي تہ پھرئين مرحلي ۾ ھن جو علاج ٿي سگهي ٿو. دماغي ڳڙ دماغ يا ڪرنگهي جي ھڏي ۾ گهرڙن جي بي قائدي يا غير معمولي ورھاست کي چئبو آھي. دماغي ڳڙ سخت ماس وانگر ٿئي ٿو. دماغ ۽ ڪرنگهي جي ھڏي ۾ دماغي ڳڙ جا 100 قسم ٿين ٿا. ڪجھ دماغي ڳڙن جا قسم دماغ جي قسم ۽ گهرڙن تي خطرناڪ حد تائين اثرانداز ٿين ٿا. ان قسم جا دماغي ڳڙ ھڪ ھنڌ تي نٿا رھن پر وقت سان گڏ پکڙبا رھن ٿا انهن کي اسان ولڳڙ Malignant سڏيون ٿا.

جڏھن تہ دماغي ڳڙ جو ٻيو قسم جسم ۾ ھڪ جڳھ تي موجود رھي ٿو ۽ وڌي نٿو. ڳڀڳڙ Benign آھستي آھستي وڌن ٿا ۽ اصلي جڳھ کان وڌيڪ پکڙجن نٿا. ھي ڳڙ عام ٿئي ٿو. آمريڪن ٽيومر ايسوسيئيشن مطابق ھي ڳڙ دماغ ۾ ٻين جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ٿين ٿا يعني 2/3 ٿين ٿا.

سي ٽي اسڪن جي مدد سان دماغ ۾ انهن گهرڙن جي بي قائدي تقسيم ڏسي سگهجي ٿي ۽ نشاندھي ڪري سگهجي ٿي ۽ اھو بہ پتو لڳائي سگهجي ٿو تہ ڳڙ تي مبني گهرڙن جي ابتدا ڪٿان شروع ٿي. تابڪاري جي ڪري ايڪسپوز برين ٽيومر جا امڪان وڌن ٿا. گهڻو تڻو دماغي ڳڙ ۾ مبتلا ماڻهن جي دماغي ڳڙ جي ڪا تاريخ نہ ٿي ٿئي، تنھن ھوندي بہ ڪجھ خانداني ڪينسر جا عارضا دماغ جي ڳڙ جي خاص قسمن جو سبب بنجي سگهن ٿا. ڪمزور مدافعتي نظام وارا ماڻهو جيئن ايڊز ۾ مبتلا ماڻهن ۾ دماغي ڳڙ جو خطرو وڌيڪ ٿئي ٿو.

دماغي ڳڙ جا قسم:

دماغي ڳڙن کي نشونما جي حساب سان گريڊ ڏنا وڃن ٿا جنھن ۾ ڏٺو وڃي ٿو تہ ھي ڪيتري تيزي سان نشونما ڪن ٿا ۽ علاج جي بعد ڪيتري حد تائين ٺيڪ ٿي سگهن ٿا.

گريڊ ھڪ ۽ گريڊ ٻہ ھيٺئين درجي جا ڳڙ ٿين ٿا جڏھن تہ گريڊ 3 ۽ گريڊ 4 وڌندڙ ڳڙ جي لاء استعمال ٿين ٿا. ٽيومر معنا ڳوڙھو يا سخت قسم جو ڳوڙھي جھڙو ماس ٿئي ٿو جيڪو جسم جي ڪنھن بہ حصي ۾ گهرڙن جي بي قائدا تقسيم جي ڪري پيدا ٿئي ٿو. ھي ڦوڙو يا ڳڙ ٻن قسمن جو ٿئي ٿو.

ڳڀڳڙ   Benign:

مقامي Benign ھي ڳڙ ھڪ جڳھ تائين محدود رھن ٿا. ھن دماغي ڳڙ کي (گريڊ ھڪ ۽ گريڊ 2) ھيٺئين گريڊ ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. جنھن جو مطلب آھي تہ ان جي نشونما سست روي سان ٿي رھي آھي ۽ علاج بعد شفا ملي سگهي ٿي ۽ آپريشن ذريعي آساني سان ڪڍرائي سگهجن ٿا.

ولڳڙ    Malignant:

ھي ڳڙ (گريڊ 3 ۽ گريڊ چار) مٿئين درجي جو دماغي ڳڙ ٿئي ٿو. ھي يا تہ دماغ ۾ ٿئي ٿو يا جسم جي ڪنھن حصي مان وڌي دماغ تائين پھچي ٿو. ھي دماغي ڳڙ علاج کان پوء اڃان وڌي وڃي ٿو. جيڪڏھن انهن ڳڙن جو بروقت علاج ڪرايو وڃي نہ تہ پوري جسم ۾ پکڙجي سخت تڪليف ڏين ٿا ۽ موت جو سبب بنجن ٿا. ھر ڳڙ ڪينسر نٿو ٿئي پر ھن جي ڪري روز مشڪلون ڪر کڻن ٿيون. ھن ڳڙ جي صورت ۾ لڳاتار مٿي جو سور رھي ٿو ڪڏھن شديد درد پوي ٿو جو الٽيون ۽ بيھوشي جا دورا پون ٿا.

مغزي رسولي جون ابتدائي علامتون:

ڳڙ جي جڳھ ۽ قسم حساب سان مختلف ٿي سگهن ٿا. ڪجھ علامتون آھستي آھستي ظاھر ٿين ٿيون ۽ آھستي آھستي خراب ٿين ٿيون. ڪجھ ماڻهن ۾ علامتون ظاھر نہ ٿيون ٿين. تحقيق مطابق دماغي ڳڙ ۾ مبتلا اڌ ماڻهن کي مستقل مٿي جو سور رھي ٿو. مغزي ڳڙ جي علامتن جو دارومدار دماغ ۾ موجود ڳڙ جي جڳھ تي ٿئي ٿو يعني ڳڙ دماغ جي ڪنھن حصي کي متاثر ڪري رھيو آھي. ان جو عام علامتون ھي آھن.

مٿي ۾ مستقل سور

مٿي ۾ لڳاتار شديد سور پوڻ

وزن ۾ گهٽتائي

دورا پوڻ

جهٽڪا لڳڻ

لڳاتار آت

لڳاتار الٽي

غنودگي جي حالت

ڳالهائيندي توتلو پن

عام ورتاء ۾ تبديلي جھڙيون علامتون

ذھني ڪيفيت ۾ تبديلي جيئن ياداشت ۾ کوٽ يا شخصيت ۾ تبديلي

جسم جو ھڪ حصو ڪمزور يا مفلوج ٿيڻ

ڏسڻ يا ڳالهائڻ ۾ مسئلو ٿيڻ

ڪڏھن ڪڏھن علامتون ظاھر نہ ٿين ٿيون ۽ مڳڙ نشونما پائيندو رھي ٿو.

مٿي جو سور:

مٿي جي سور جا ڪيئي سبب ٿي سگهن ٿا پر جيڪڏھن ڪجھ علامتن سان گڏ لاڳيتو مٿي ۾ سور رھي تہ ھي دماغي ڳڙ ٿي سگهي ٿو ۽ جلدي ٽيسٽ ڪرائي تسلي ڪرڻ کپي.

بي ھوشي جا دورا:

جيڪڏھن اوچتو ۽ بنا سبب غشي جا دورا پون يا بي ھوشي جھڙي حالت ٿي وڃي تہ ھي دماغي ڳڙ جي نشاني ٿي سگهي ٿي جلدي ڪنھن تانتي سان رابطو ڪجي.

چکڻ ۽ سنگهڻ جي حس ۾ کوٽ:

اوچتو چکڻ ۔ سنگهڻ ۽ بک لڳڻ جي حس ختم ٿي وڃي تہ ھي دماغي ڳڙ جي نشاني ٿي سگهي ٿي. جيڪڏھن مريض چکڻ ۔ سنگهڻ ۽ ٻڌڻ جي حس ۾ خرابي محسوس ڪري تہ ڊاڪٽر سان رابطو رکجي ۽ ٽيسٽون ڪرائجن.

سماعت ۽ بصارت ۾ کوٽ:

بغير ڪنھن ٺوس سبب جي جيڪڏھن ٻڌڻ ۽ ڏسڻ ۾ دقت محسوس ٿئي يا مڪمل طور تي سماعت ۽ بصارت ھلي وڃي تہ ان جو اھم سبب دماغي ڳڙ ٿي سگهي ٿو.

اھڙي صورت ۾ دماغي ڳڙ دماغ جي ان حصي کي نقصان پھچائي ٿو جيڪو سماعت ۽ بصارت تي ضابطو رکي ٿو ۽ دماغي ڳڙ جي ڪري پنھنجو ڪردار ادا ڪرڻ کان محروم ٿي وڃي ٿو.

چھل قدمي يا توازن رکڻ ۾ دقت:

جيڪڏھن مريض ھلندي دقت محسوس ڪري ۽ بيٺي بيٺي توازن رکي نہ سگهي تہ ان جو مطلب آھي دماغ جي ڪنھن حصي ۾ دماغي ڳڙ آھي.

توتلائڻ:

دماغي ڳڙ جا اثر دماغ جي انهن حصن تي پون ٿا جنھن سان ڳالهائڻ جي سگھ کي نقصان پھچي ٿو ۽ ماڻهو توتلو ٿي وڃي ٿو. ماڻهو ڳالهائڻ ۾ لفظن جي ادائگي مشڪل سان ڪري سگهي ٿو ۽ زبان توتلائڻ شروع ٿي وڃي ٿي.

فالج جو اثر:

چھري جو ھڪ حصو بي حس ٿيڻ يا ھڪ پير يا ھٿ جو حرڪت نہ ڪرڻ ھي فالج جو علامتون آھن پر دماغي ڳڙ جو بہ سبب ٿي سگهن ٿيون. 

مونجھ:

جيئن تہ خوشي ۽ جي جذبات تي ضابطو دماغ جي ڪجھ حصن ۾ ٿئي ٿو ان ڪري دماغي ڳڙ مونجھ جي علامت ٿي سگهي ٿو.

رويي ۾ تبديلي

دماغي ڳڙ جي ابتدائي علامتن ۾ ھڪ علامت رويي جي تبديلي آھي. دماغي ڳڙ وارو ڪڏھن نھايت خوش ٿئي ٿو تہ ڪڏھن وري روئڻ شروع ڪري ٿو. دماغي ڳڙ واري جو سوچڻ سمجهڻ جو انداز تبديل ٿي وڃي ٿو، ھي سبب ان ڪري ٿئي ٿو جو دماغي ڳڙ دماغ جي انهن حصن کي تباھ ڪري ٿو جيڪي جذبن ۽ احساسن کي قابو ۾ رکن ٿا.

 دماغي ڳڙ جي تشخیص: 

دماغ جي ڳڙ جي تشخيص لاء ڊاڪٽر اعصابي نظام جو معائنو ڪن ٿا. ھن تشخيص ۾ دماغ جي ڪارجن ۽ ڳڙ تائين ويندڙ ڪڙين جو تجزيو ڪن ٿا. ھن تشخيص ۾ ڊاڪٽر سماعت ۔ چمڙي جي حساسيت ۔ نظر ۔ ياداشت ۽ ذھني چستي جي جاچ پڙتال ٿئي ٿي.

ڊاڪٽر سان رجوع ڪجي:

جيڪڏھن مٿيون علامتون نظر اچن ٿيون تہ جلدي ڊاڪٽر سان رجوع ڪجي خاص طور تي شديد مٿي جي صورت ۾ ڊاڪٽر سان رابطو ضروري آھي. ضروري ناھي تہ شديد مٿي جو سور مڳڙ جي علامت نہ ھجي پر پوء بہ ڊاڪٽر کي ڏيکارڻ ضروري آھي. جيڪڏھن ڊاڪٽر علامتون سمجهي سگهي تہ ٺيڪ نہ تہ تانتي سان رابطو رکجي جيڪو ٽيسٽن جو مشورو ڏيئي سگهي ٿو.

متاثر ٿيندڙ ماڻهو:

مڳڙ عمر جي ڪنھن بہ حصي ۾ ٿي سگهي ٿو جن ۾ ٻار بہ اچي سگهن ٿا پر ھي عارضو عام طور تي پوڙھن ۾ ٿئي ٿو. ھزارين مريض اھڙا آھن جن کي دماغي ڳڙ ٿئي ٿو جن مان اڌ کي ڪينسري دماغي ڳڙ ٿئي ٿو جڏھن تہ باقي ماڻهن کي ٻئي نمبر جو دماغي ڳڙ ٿئي ٿو.

سبب ۽ خطرا:

دماغ ۾ ڳڙ جو اصل سبب معلوم ناھي ٿي سگهيو پر گهڻيون اھڙيون ڳالهيون آھن جن جي مڳڙ ٿي سگهي ٿو.

عمر:

عمر وڌڻ سان مڳڙ جو خطرو وڌي ٿو جڏھن تہ مڳڙ ٻارن کي بہ ٿي سگهي ٿو.

پھرين ڪينسر ٿيڻ:

جن ٻارن يا وڏن کي پھرين کان ڪينسر ٿئي ٿو انهن کي اڳتي ھلي دماغي ڳڙ ٿي سگهي ٿو.

تابڪاري:

تابڪاري بہ دماغي ڳڙ جو سبب بنجي سگهي ٿي. اھڙا ماڻهو جن جي مٿي جي ريڊيوٿاپي ۔ سي ٽي اسڪن يا ايڪسري ٿيو ھجي انهن کي دماغي ڳڙ ٿي سگهي ٿو.

ايڊز:

عام ماڻهن جي مقابلي ۾ ايڇ آء وي ايڊز جي مريضن ۾ دماغي ڳڙ جو ٻيڻو خطرو رھي ٿو.

تشخيص:

مڦوڙي جي تشخيص سي ٽي اسڪن ۔ ايم آر آئي سان ڪري سگهجي ٿي. سبب ماحولياتي يا جينياتي ٿي سگهن ٿا. اھڙن مريضن کي آسيب يا جنن جو سايو سمجهي درگاھن تي رکڻ سان خطرا اڃان وڌي سگهن ٿا. اسان جي جسم ۾ بي شمار گهرڙا ھر وقت بي ھم آھنگ تقسيم در تقسيم مان گذرن ٿا مطلب ڦوڙي بنجڻ جو خطرو رھي ٿو پر ٻئي طرف اسان جي جسم ۾ بي شمار گهرڙا اھڙا پاتا وڃن ٿا جيڪي نا آھنگ گهرڙن کائي يا ٻين طريقن سان ختم ڪن ٿا ۽ ڦوڙا بنجڻ نٿا ڏين.

جيڪڏھن ڪنھن سبب جي ڪري گهرڙن جي ھي تقسيم وڌي وڃي يا انهن کي ضابطي ۾ رکڻ وارا مدافعتي نظام جا گهرڙا گهٽ ٿي وڃن تہ ڦوڙو بنجڻ شروع ٿي وڃي ٿو. مڦوڙي جي صورت ۾ ڳنڍ ٺھي ٿي ۽ وڌڻ شروع ٿئي ٿي تہ ھي ڳنڍ آسپاس مان گذرندڙ تنتن تي دٻاء وجهي ٿي جنھن جي ڪري جسم جا مختلف تنتن جي تنتي فراھمي متاثر ٿئي ٿي.

علاج:

مڦوڙي جو علاج گهڻي حد تائين ان جي نوعيت ۔ ماپ ۔ جڳھ ۽ ان جي وڌڻ جي رفتار تي دارومدار رکي ٿو. دماغي ڳڙ جيڪڏھن پکڙجڻ وارو ناھي تہ ان جو علاج صرف سرڄري سان سگهي ٿو. جيڪڏھن ڳڙ پکڙجڻ وارو آھي تہ ان جو علاج ڪيموٿاپي يا سرڄري ۽ ڪيموٿاپي کي ملائي ڪيو وڃي ٿو.

وڌيڪ پڙهو

شملا مرچ Capsicum 💎اصغر ساگر💎

شملا مرچ ذائقي ۔ رنگ ۽ خوشبو جي ڪري منفرد حيثيت رکن ٿا. ھي مرچن جو اھڙو قسم قسم آھي جيڪو تکاڻ نٿو رکي. ھي سلاد طور استعمال ٿئي ٿو ۔ پيزي جي رونق وڌائي ٿو ۽ صحت برقرار رکي ٿو. ڀاڄين ۽ سبزين ۾ ھن جي استعمال سان جتي سواد وڌي ٿو اتي بيمارين جا خطرا گهٽ ٿين ٿا. شملا مرچ نہ صرف سستا ۽ مزيدار ٿين ٿا پر ڪثير خوبيون رکن ٿا. ھي اھڙا مرچ آھن جن کي ڪچو کائي سگهجي ٿو ۽ پڪائي سگهجي  ٿو گڏوگڏ آمليلٽ ۔ شوربي ۽ ڀاڄي ۾ وجهي سگهجي ٿو ڇوجو ھي ڇوت ختم ڪرڻ ۾ اڪسيري درجو رکي ٿو. جڏھن جسم کي وٽامن سي جي ضرورت پوي ٿي اھڙي حالت ۾ شملي مرچ کي استعمال ڪرڻ کپي.

چمڙي کي جوان رکندڙ:

شملا مرچ وٽامن سي Vitamin C جي وافر مقدار ھئڻ ڪري قوت مدافعت ۾ اضافو ڪري ٿو ۽ چمڙي کي جوان ۽ خوبصورت رکي ٿو. شملا مرچ بيٽا گجري Beta-carotene  لبريز ۽خوش رنگ جو ڏيک ڏئي ٿو. بيٽا گجرو جسم ۾ وڃي وٽامن سي ۾ تبديل ٿي وڃي ٿو ۽ جلدي شفايابي ۾ مدد ڏئي ٿو. ھن ۾ موجود وٽامن اي Vitamin A چمڙي جي اندريين توڙي ٻاھريين تھ جي حفاظت ڪري ٿي ۔ وبائن کان محفوظ رکي ٿي ۽ چمڙي ۾ تراھٽ برقرار رکي ٿي.

شملا مرچ ۾ موجود وٽامن سي جسم ۾ ڪولاڄي Collagen کي بنجڻ ۾ مدد ڪري ٿي جيڪو جسم کي بنياد کي فراھم ڪري ٿو ۽ گهنج ختم ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿو.

قوت بخش غذا:

جيڪڏھن شملا مرچ کي گهٽ پڪايو وڃي تہ ان جي مٺاس ۔ ذائقو ۔ رنگ ۽ خوشبو برقرار رھي ٿي ۽ ھي طاقتور غذا ٿي اڀري ٿو.

چمڙي ۽ وارن جي نشونما ڪندڙ:

شملا مرچ ۾ وٽامن اي Vitamin A ٿئي ٿو جيڪو وارن کي مضبوط ڪري ٿو.

موتيي کان بچائيندڙ:

شملا مرچ ۾ موجود زرد راڱو زرداڱو Lutein اک ۾ موتيي پوڻ ۽ ڌنڌلي پن کان بچائي ٿو.

رت جي کوٽ Anemia کان بچائيندڙ:

رت جي کوٽ ۾ آڪسيجن جذب ڪرڻ جي صلاحيت گهٽ ٿي وڃي ٿي جنھن جي ڪري ڪمزوري ۽ ٿڪ محسوس ٿئي ٿو. رت جي کوٽ جو اھم سبب فولاد جي گهٽتائي آھي. ڳاڙھي شملا مرچ ۾ فولاد جي وافر مقدار ٿئي ٿي جڏھن تہ ان ۾ موجود وٽامن سي فولاد کي جذب ٿيڻ ۾ مدد ڏئي ٿي. فولاد واريون غذائون جيئن پالڪ ۽ گوشت سان گڏ ڪچي شملا مرچ کائڻ سان فولاد رت ۾ سٺي ريت جذب ٿئي ٿو ۽ رت جي کوٽ جو مسئلو حل ٿي وڃي ٿو.

وٽامن بي سان سرشار:

شملا مرچ ۾ موجود وٽامن بي Vitamin B اعصابي نظام کي طاقت ڏئي ٿي ۽ ان لاء نون گهرڙن کي بنائڻ ۾ مدد ڪري ٿي.

تڪسيد روڪ Antioxidant :

شملا مرچ ۾ موجود بيٽا گجرو ڪيميائي طور تي تڪسيد روڪ جو ڪم ڏئي ٿو ۽ چمڙي کي جلن ۔ سوزش ۽ سوڄ کان بچائي ٿو.

مدافعتي نظام کي مضبوط ڪندڙ:

شملا مرچ وٽامن سي سان ڀرپور ٿين ٿا ھن ۾ سنگتري کان ٻيڻي وٽامن سي پاتي وڃي ٿي جيڪا اڇن گهرڙن جي نشونما ڪري ٿي ڇوجو ھي ڇوت ختم ڪرڻ ۾ اڪسيري درجو رکي ٿو. جڏھن جسم کي وٽامن سي جي ضرورت پوي ٿي اھڙي حالت ۾ شملي مرچ کي استعمال ڪرڻ کپي.

ڪينسر جي روڪ ڪندڙ:

شملا مرچ ۾ موجود جزا خاص ڪري گنڌڪ Sulphur  جسم ۾ موجود ڪينسر سان جهيڙڻ جي صلاحيت رکن ٿا. ھن مرچ کائڻ سان جيري ۽ پروسٽيٽ ڪينسر جو خطرو دور ٿي وڃي ٿو. سائنسي تحقيق مطابق جن کاڌن ۾ ٻوھرا Flavonoids سفيد ۽ زرد مادن تي مشتمل جزا شامل ھجن اھي ببن جي ڪينسر جي سبب پيدا ڪندڙ گهرڙن کي روڪڻ ۾ مدد ڏين ٿا.

گهرڙبدليت کي بھتر رکندڙ:

شملا مرچ گهرڙبدليت Metabolism جو سرشتو رکي ٿو جنھن جي ڪري خوراڪ جا جزا جسم جو حصو بنجي وڃن ٿا. شملا مرچ جو استعمال ٻار پيدا ڪرڻ ۾ پڻ مدد ڏئي ٿو.

شملا مرچ ۾ ڳاڙھي مرچ کان گهٽ تک ٿئي ٿي ان ڪري گهرڙبدليت ۾ بھتري آڻي ٿو مطلب ھي مرچ گرمي ڏيڻ بغير حرارن کي ڳاري ٿو 

اکين لاء مفيد:

ھي مرچ وٽامن سي سان سرشار ھئڻ ڪري اک جي پتلي جي حفاظت ڪري ٿو ۽ نظر جي اندريين پردي کي بھتر بنائي ٿو ۽ عمر گذرڻ سان گڏ نظر کي گهٽ ٿيڻ نہ ٿو ڏئي.

وڌيڪ پڙهو

سڪر Sugar 💎اصغر ساگر💎

 

سڪر ھڪ دائمي مرض آھي، جڏھن لبلبي ۾ پيدا ٿيندڙ حرڪيري نسريڻ (نسر حرڪيري) Insulin جي کوٽ ٿي وڃي ٿي تہ رت ۾ مٺ Glucose جي مطلوبا مقدار وڌي وڃي ٿي ۽ سڪر Sugar پيدا ٿئي ٿي. سڪر Sugar جسم جي اھڙي حالت آھي جيڪا رت ۾ نسريڻ Insulin جي کوٽ سان پيدا ٿئي ٿي يا جڏھن جسم کي پنھنجي پيدا ڪيل نسريڻ Insulin جي استعمال ۾ دقت پيدا ٿئي تہ سڪر Sugar پيدا ٿئي ٿي. انسان جو انحصار سڪر تي ٿئي ٿو جيڪو نسريڻ جي بنياد تي ٿئي ٿو. جسم ۾ نسريڻ جي غير موجودگيء سان جسم ۾ رت جي وھڪ دوران گهرڙن ۾ رت جذب ڪرڻ جي اھليت نٿي رھي. مٺ Glucose کنڊ ناھي جو عام دڪانن ۾ دستياب ٿئي ٿي پر ھي قدرتي نشاستو آھي جنھن سان اسان جو جسم توانائي پيدا ڪري ٿو. رت ۾ مٺ جي سطح کي ضابطي ۾ رکڻ جو ڪم لبلبي Pancreas ۾ پيدا ٿيندڙ ھڪ حرڪيرو Harmone ڪري ٿو جنھن کي اسان نسريڻ (نسر حرڪيرو) Insulin سڏيون ٿا. سڪر جسم جي اھڙي حالت آھي جيڪا رت ۾ نسريڻ Insulin جي پھرين قسم نسريڻ Insulin جي کوٽ جي ڪري ٿئي ٿي جڏھن تہ سڪر جو ٻيو قسم نسريڻ جي گهٽ موٽ جي ڪري ٿئي ٿو، اھي ٻئي سبب ماڻهو کي مٿ مٺرت (دموي سڪر) Hyperglycemia طرف وٺي وڃن ٿا. دموي سڪر جسم ۾ علامتون پيدا ڪري ٿي جنھن ۾ وڌ پيشاب Polyurea جي ڪيفيت طاري ٿي وڃي ٿي جيڪا جسم ۾ وڌ پاڻيٺ جو سبب بنجي ٿي نتيجي طور ڌنڌلاھٽ Blurred vision، ٿڪ Fatigue، نوام Lethargy جھڙا مسئلا ڪر کڻن ٿا. 1921ع ۾ نسريڻ جي طبي دستيابي کان پوء سڪر Sugar جو علاج موجود آھي پر وسيع بنياد تي ميسر ناھي. سادي سڪر عام سڪر آھي جنھن ۾ ڪثرت سان پٽڙو پيشاب اچي ٿو جيڪا نڪي يا جهاڳ غدود Pituitary gland جي ڪري پيدا ٿئي تي. سادي سڪر مٿپس سڪر Diabetes insipidus پورپس حرڪيري Vasopressin harmone جي کوٽ جي ڪري لاحق ٿئي ٿي جيڪو پيشاب کي ضابطي ۾ رکي ٿو. اڪثر ڪري کنڊ کي سڪر جو سبب ٻڌايو وڃي ٿو. ان جو ڪردار وڏ سڪرت High blood sugar جو وڌيل سبب آھي. سڪر جا 2 سبب آھن.

(1) وڏ سڪرت  High blood sugar

(2) گهٽ سڪرت  Low blood sugar

مٺ Glucose جي سطح مستحڪم ڪرڻ لاء نسريڻ جي ضرورت پوي ٿي جڏھن تہ نسريڻ قدرتي طور تي جسم ۾ موجود ھجڻ کپي.

جسم ۾ سڪر جي سطح کائڻ جي بي ترتيبي سان وڌي ٿي. جسم جي اندروني نظام جي ڪم ڪار مطابق حرڪيرو نسريڻ جسم ۾ مٺ جي سطح کي ضابطي ۾ رکڻ ۽ مستحڪم ڪرڻ لاء ٿئي ٿي. جڏھن ان ۾ مسلسل رڪاوٽ اچي ٿي تہ سڪر جي مريضن ۾ بي قائدگيون رونما ٿين ٿيون. 

پيشاب ۾ اضافو

بک ۾ اضافو

اڃ ۾ اضافو

لبلبي ۾ نسريڻ Insulin جي کوٽ ٻن سببن جي ڪري ٿئي ٿي.

(1) لبلبي ۾ نسريڻ جي پيداوار يا گهٽ ٿي وڃي ٿي يا ختم ٿي وڃي ٿي.

(2) لبلبي ۾ نسريڻ پيدا ٿئي ٿي پر ڪنھن سبب جي ڪري ان جو اثر ختم ٿي وڃي ٿو. ھن ڪيفيت کي نسريڻ جي بي اثري چوندا آھن.

 مٺ Glucose اسان جي جسم جو انتھائي لازمي ۽ مستقل جزو آھي. اسان پنھنجي خوراڪ ۾ جيتريون بہ نشاستيدار شيون استعمال ڪيون ٿا، اھي اسان جي آنڊن ۾ وڃي مٺ Glucose ۾ تبديل ٿي وڃن ٿيون ۽ اھا مٺ Glucose اسان جي رت ۾ شامل ٿي وڃي ٿي. اسان جي جسم جا عضوا مٺ Glucose کي ٻارڻ وانگر استعمال ڪري توانائي حاصل ڪن ٿا. جيڪڏھن رت ۾ مٺ Glucose نہ ھجي يا تمام گهٽ ھجي تہ عضوا ڪم ڪرڻ ڇڏي ڏيندا. پر ھڪ ٺيڪ انسان جي رت جي مٺ Glucose جي مقدار قدرت جي طئہ ٿيل حدن جي اندر رھي ٿي جڏھن تہ سڪر Sugar ۾ مٺ ٺيڪ حالت کان وڌي وڃي ٿي. 

سڪر جي تشخيص:

جيڪڏھن ڪنھن کي سڪر Sugar ٿئي تہ ان کي پنھنجي سڪر جي مقدار چيڪ ڪرائڻ کپي. جيڪڏھن ڪنھن جي جسم جي رت ۾ مٺ Glucose مقرر مقدار کان وڌيڪ آھي تہ ان کي شڳر جي علامت ھجي يا نہ ھجي پر ان کي شڳر ٿي چڪي آھي. اھڙي طرح ڪنھن ۾ سڪر جو علامتون پاتيون وڃن ٿيون جڏھن تہ ان جي سڪر پوري پني ھوندي آھي ان کي اڃان سڪر ناھي ٿي.

علامتون:

بار بار ۽ وڌيڪ پيشاب اچڻ خاص ڪري رات جو سمهڻ دوران پيشاب لاء بار بار اٿڻ

بار بار پياس لڳڻ ۽ ڳلو خشڪ ٿيڻ

گهڻي بک لڳڻ ۽ گهڻي کاڌي کائڻ باوجود وزن گهٽ ٿيڻ

ڪمزوري محسوس ٿيڻ ۽ جلدي ٿڪ ٿيڻ

وري وري ڇوتي مرض لڳڻ جن مان مشڪل سان مريض ٺيڪ ٿيو ھجي.

نظر جي ڪمزوري يا ڌنڌلاھٽ

ھٿن پيرن جو سن ٿيڻ ڄڻ تہ چمڙي ۾ ڪيڙا چري پري رھيا ھجن.

سڪر جي تشخيص لاء رت ۾ مٺ Glucose جي مقدار:

ٺيڪ سڪر جي حد 

126 يا وڌيڪ  101 ۔ 125

ٺيڪ سڪر جي حد

140 کان وڌيڪ    141 ۔ 199

سڪر جا قسم:

سڪر ڪيترن قسمن جي ٿي سگهي ٿي، ان جا جيترا قسم ھجن پر ھڪ ڳالھ ساڳي ٿئي ٿي، اھا ڳالھ ھي آھي تہ سڪر جي سڀني قسمن ۾ سڪر سڪرت Blood sugar پوراڻ کان وڌيڪ ٿئي ٿي.

سڪر جا اھم قسم ھي آھن.

(1) سڪر نمونو ھڪ Type One Diabetes:

پراڻي زماني ۾ بہ ھن بيماري کي سڪر چيو ويندو ھيو. انسان جو دارومدار سڪر تي ٿئي ٿو جيڪو نسريڻ جي بنياد تي ٿئي ٿو. جسم ۾ نسريڻ جي غير موجودگيء سان جسم ۾ رت جي وھڪ دوران گهرڙن ۾ رت جذب ڪرڻ جي اھليت نٿي رھي، ھي حالت سڪر نمونو ھڪ ۾ پيدا ٿئي ٿي. ھن حالت ۾ لبلبو نسريڻ ٺاھڻ بند ڪري ٿو ۽ ھي کوٽ ايتري تيزي سان پيدا ٿئي ٿي جو ڪجھ ڏينھن ۾ ئي مريض سڪر جو مريض ٿي وڃي ٿو. ھن بيماري جون علامتون شديد ٿين ٿيون ۽ سڃاڻپ ۾ دير نٿي لڳي. سڪر جو علاج نسريڻ جي ٽڪن تي ھلي ٿو. سڪر نمونو ھڪ جو علاج ھميشہ ڪنھن ماھر کان ڪرائڻ کپي. ھي سڪر پاڪستان ۾ گهٽ آھي. ھي سڪر لبلبي ۾ موجود بيٽا گهرڙن Beta cells جي ڪري جن ۾ نسريڻ جي مقدار ۾ گهٽتائي ٿي وڃي ٿي جنھن ڪري بيٽا گهرڙن جي خرابي T گهرڙن T sells جي حملي جي ڪري ٿئي ٿي. پھرئين قسم جو علاج نسريڻ جي جسم ۾ داخلا ۽ سڪرت (سڪري رت) Blood sugar جي نگراني آھي. نسريڻ جي عدم موجودگي جي ڪري مٺرت تيزابيت (دموي سڪري تيزابيت) Ketoacidosis لاحق ٿي وڃي ٿي. علاج ۾ غذائي ۽ جسماني مشق بہ شامل ڪئي وڃي تہ بہ ھي پيشقدمي بيماري کي روڪي نٿي سگهي.

(2) سڪر نمونو ٻہ Type Two Diabetes:

جسم ۾ قدرتي طور تي نسريڻ جو ھجڻ ضروري آھي. اسان کي ڳالھ نوٽ ڪرڻ کپي تہ اسان جو جسم رت کان مٺ Glucose وٺي ٿو جيڪو سڪر جي عام شڪل آھي. جيڪي ماڻهو ٿولھ جو شڪار ٿيڻ ٿا، انهن ۾ وڌيڪ سڪرت Blood sugar جا امڪان ٿين ٿا. سڪر جو عمل وڌيڪ عورتن کي متاثر ڪري ٿو جيڪي پيٽ سان ھجن ٿيون. پيٽ دوران وڌيڪ عورتن جي سڪر Sugar جي سطح وڌي ٿي ۽ انهن جي جسم جي گهرڙن ۾ مٺ Glucose جي اچ وڃ رکڻ لاء نسريڻ پيدا ڪرڻ جي صلاحيت نٿي رھي جنھن جو سبب رت جو چاڙھ آھي.

ھن قسم جي سڪر وڌيڪ ٿئي ٿي. پاڪستان ۾ 95 سيڪڙو ماڻهو ھن سڪر مان متاثر ٿيل آھن. ھي سڪر گهڻو ڪري بالغ ماڻهن کي ٿئي ٿي جنھن کي وڏ عمر سڪر سڏيو وڃي ٿو. سڪر جي ٻي قسم نسريڻ جي خلاف مدافعت يا حساسيت ۽ نسريڻ جو گهٽ اخراج آھي. جسماني اوڄن جي نسريڻ کي موٽ ڏيڻ لاء گهرڙجهلي Cell membrane ۾ موجود نسر موصولا Insulin receptor ڪارفرما ٿين ٿا. بيماري جي پھرين مرحلن ۾ گهرڙن ۾ نسريڻ جي موٽ گهٽ ۽ رت ۾ نسريڻ وافر مقدار ۾ ٿئي ٿي. ھي سڪر عمر جي ڪنھن بہ حصي ۾ لڳي سگهي ٿي. ھڪ ڳالھ نوٽ ڪجي تہ ھن بيماري ۾ نسريڻ بي اثر ٿي وڃي ٿي يعني لبلبو نسريڻ ٺاھي ٿو پر اھا اثر نٿي ڏيکاري. نسريڻ جي بي اثري تي لبلبو اڃان وڌيڪ نسريڻ ٺاھڻ لڳي ٿو ۽ پنھنجي وس وت کان وڌيڪ ڪم ڪري ٿو نتيجي طور لبلبو ٿڪجي پوي ٿو، نسريڻ Insulin جي بي اثري سان گڏ نسريڻ گهٽجڻ شروع ٿي وڃي ٿي ۽ رت ۾ مٺ Glucose وڌي وڃي ٿي. نسريڻ جي بي اثري صرف نسريڻ نٿي وڌائي پر ٻيا خطرا کڻي اچي ٿي. اھڙي صورتحال ۾ ڪيئي قدم کڻي سگهجن ٿا جن سان نسريڻ جي موٽ وڌيڪ ۽ لبلبي ۾ پيدا ٿيندڙ نسريڻ جي مقدار ۾ گهٽتائي اچي وڃي ٿي جيئن جيئن بيماري پراڻي ٿئي ٿي نسريڻ جي مقدار ۾ اضافو ٿئي ٿو ۽ نيٺ نسريڻ کي طبي طور تي بدل ٿيڻ جي ضرورت پوي ٿي

حملي سڪر Gestational diabetes:

جيڪڏھن ڪنھن عورت کي حمل دوران سڪر ٿي وڃي جنھن کي پھرين سڪر نہ ھئي تہ ھن سڪر کي حملي سڪر سڏيو وڃي ٿو. حملي شڳر Gestational diabetes گهڻن ڳالهين ۾ ھي سڪر سڪر جي ٻئي قسم سان ھڪجھڙائي رکي ٿي. ھن جي نسريڻ يا تہ گهٽ ٺھي ٿي يا گهٽ موٽ ڏئي ٿي. ھي سڪر ٻار جي پيدائش وقت وڌي ٿي يا غائب ٿي وڃي ٿي. حملي سڪر قابل علاج آھي. 20 کان 30 سيڪڙو عورتون ھن شڳر جو سڪر ٿي وڃن ٿيون.

احتياط ۽ اپاء:

جڏھن سڪر جو علامتون اچن ٿيون بلڪل محتاط رھڻ کپي ۽ احتياطن ۽ اپائن کان ڪم وٺڻ کپي. سڪر جي دوا ضرور وٺڻ کپي. جيڪڏھن ناغو ڪبو تہ اعصابي ۽ دلي بيماريون ڪر کڻي سگهن ٿيون. ڊاڪٽر جي ھدايت مطابق دوا يا نسريڻ وٺڻي پوندي.

(1) تماڪ نوشي ترڪ ڪجي:

تماڪ نوشي نہ صرف سڪر کي وڌائي ٿي پر ان سان منسلڪ ھر مسئلي کي پيچيدھ بنائي ٿي. تماڪ نوشي رت ۾ مٺ Glucose کي وڌائي ٿو. تماڪ رت جي مشڪن کي تنگ ڪري، سوزش جو سبب بنجي ٿو. تماڪ نوشي بڪين جي بيماري ۔ اعصاب ۔ ٽنگ ۽ پيرن جي بيمارين جا خطرا وڌائي ٿي. سڪر جي مريضن کي غذا ۾ توازن رکڻ کپي ۽ تماڪ نوشي کان پاسو ڪجي.

چٽپٽين شين کان پرھيز ڪرڻ:

چٽپٽيون شيون ۽ چٽ پٽا کاڌا مٺ Glucose ۾ اضافو ڪري سگهن ٿا. جڏھن توھان ڪيئي ڪلاڪ کاڌو نٿا کائو تہ توھان جو جسم ازخود مٺ کي ٻارڻ طور جيري مان خارج ڪري ٿو جنھن سان جسم ۾ ڪمزوري رونما ٿي وڃي ٿي ۽ سڪر Sugar جي ٻي قسم خطرناڪ ٿي سگهي ٿي ڇوجو جيرو تعين ڪرڻ جي قابل نٿو رھي. جڏھن رت جي وھڪ ۾ جاري ٿيندڙ مٺ Glucose جي ضرورت پوي ٿي تہ ھڪ ننڍو نشاستي وارو مواد ڪجھ کاڌي سان کائڻ سان جيري کي اشارو ڏئي ٿو.

(3) مانجهاندو گهر جو تيار ڪيل کائجي:

منجهند جو کاڌو گهر جو ٺھيل کائجي ڇوجو ھوٽل جو کاڌو تيز کاڌو ٿئي ٿو. گهر جي کاڌي کائڻ سان سڪر وچٿري رھي ٿي. 

(4) باقائدگي سان ورزش ڪرڻ:

جن کي شڳر جو عارضو آھي انهن کي باقائدگي سان ورزش ڪرڻ کپي. ورزش جسم جي ٿولھ کي وڌڻ نٿي ڏئي ۔ چرٻي ۾ کوٽ آڻي ٿي ۔ رت ۾ مٺ Glucose تي قابو رکي ٿي ۽ نسريڻ Insulin لاء بھترين آھي. روز پنڌ ڪرڻ شڳر واري لاء بھترين نتيجا آڻي ٿو.

(5) کاڌي جو رڪارڊ رکڻ:

وزن ۽ رت ۾ سڪر کي پورو پنو رکڻ لاء کاڌي جو رڪارڊ رکڻ کپي. جيڪو کائو ٿا ۔ جيڪو کائيندئو ۽ جيڪو کاڌو آھي، ان کي ڪاپي تي رکڻ کپي جنھن سان اھا خبر پوندي تہ ڪھڙو کاڌو ڪھڙي وقت کائڻو آھي.

(6) ڏندن جي صحت برقرار رکڻ:

شڳر ڏندن لاء مسئلا پيدا ڪري ٿي. جڏھن ٿڪ ۾ مٺ جي مقدار وڌي ٿي تہ سڪر جي بہ مقدار وڌي ٿي. ٿڪ ۾ پوري پني مٺ ڏندن کي ڇوت کان بچائي ٿي پر جڏھن وڌي وڃي ٿي تہ مھارن کي بيماري لڳي وڃي ٿي ۽ ان عارضي کي ختم ڪرڻ لاء مشڪل وقت کي منھن ڏيڻو پوي ٿو.

(7) ساھ کڻڻ ۾ ڏکيائي:

ڏينھن جو سمهڻ وقت جيڪڏھن ساھ کڻڻ ۾ تڪليف ٿئي يا سھڪو ٿئي تہ ھي نشاني سڪر جو امڪان ٿي سگهي ٿي ۔ نسريڻ جي خطري کي وڌائي ٿي ۽ سڪر تي قابو پائڻ ۾ رڪاوٽ وجهي سگهي ٿي.

(8) پيرن جي سنڀال ڪرڻ:

سڪر اعصابي مرض ٿي سگهي ٿو ھي عارضو اڪثر پيرن کان پيدا ٿئي ٿو ۽ پير جھڙوڪر سن محسوس ٿين ٿا يا سوڄ اچي وڃي ٿي يا ڦلوڪڻا پيدا ٿي وڃن ٿا. ان ڪري ضروري آھي تہ پيرن کي روز ھلڪي گرم پاڻي سان ڌوئڻ کپي ۔ اگهاڙين پيرين نہ ھلڻ کپي ۽ سائيڪل موٽر نہ ھلائڻ کپي ڇوجو انجڻ جي گرمي پيرن کي لھسائي سگهي ٿي.

شراب نوشي:

شراب نوشي کان پاسو ڪرڻ کپي ڇوجو شراب نوشي بڪين تي ھاڃيڪار اثر وجهي ٿي ۽ سڪر واري مريض جي طبيعت بگڙي سگهي ٿي.

وڌيڪ پڙهو

فالج Brain stroke 💎اصغر ساگر💎

فالج اھڙو مرض آھي جنھن دوران دماغ کي نقصان پھچي ٿو ۽ جسم جو ڪوبہ حصو مفلوج ٿي وڃي ٿو. فالج جي دوري بعد ھر گذرندڙ منٽ ۾ دماغ 19 لک گهرڙن کان محروم ٿئي ٿو. فالج کي جيترو جلد وٺجي اوترو جلدي صحتمندي ملي سگهي ٿي ۽ دير جي نتيجي ۾ ڳالهائڻ ۾ مشڪل ۔ ياداشت کان مرومي ۔ عضون جو ناڪارا ٿيڻ ۽ رويي ۾ تبديلي جھڙا مسئلا ڪر کڻن ٿا. فالج جي باري ۾ تصور ڪيو وڃي ٿو تہ ھي گرم سرد يا صبح جي پاڳل ھوا لڳڻ سان ٿئي ٿو جيڪو صرف مفروضو آھي. طبي ماھرن مطابق فالج جو نشانيون فالج جي دوري کان ھفتو اڳ ظاھر ٿين ٿيون. جسم جو ڪو حصو سن ٿي وڃي ٿو يا ھلڻ ناممڪن ٿي وڃي ٿو ۔ ڳالهائڻ کان ماڻهو قاصر ٿي وڃي ٿو يا ڳالهيون سمجھ ۾ نہ ٿيون اچن ۔ تمام گهڻي الجهن رھي ٿي ۔ ھڪ طرف منھن لڙڪي پوي ٿو ۔ مرڪڻ جي محرومي ملي وڃي ٿي ۔شديد مٿي جو سور پوي ٿو ۔ قي اچي ٿي ۔ ھڪ يا ٻن اکين سان ڏسڻ ڏکيو ٿي وڃي ٿو ۔ ھلڻ ۾ ڏکيائي ٿئي ٿي ۔ ڪجھ ڳيھڻ مشڪل ٿي وڃي ٿو ۔ جسماني توازن کي برقرار رکڻ ۾ تڪليف اچي ٿي ۔ ھلندي ٿيڙ اچن ٿا ۽ شديد ڪمزوري لاحق ٿي وڃي ٿي.

فالج جا 2 قسم ٿين ٿا جن جون علامتون يڪسان ٿين ٿين ٿيون.

(1) رڳڦاڙ چاڙھ  Hemorrhagic Stroke 

(2) رڳبند چاڙھ Ischaemic Stroke

(1) رڳڦاڙ چاڙھ  Hemorrhagic Stroke

ھن فالج ۾ ڪنھن رت جي شريان مان دماغ جو رت خارج ٿيڻ لڳي ٿو. ھي فالج دماغ ۾ رت جي رڳ ڦاٽڻ سان rupture  of blood vessel سان ٿئي ٿو. ويھ سيڪڙو فالج جا ڪيس ھن نموني جا ٿين ٿا جنھن جو سبب رت جو چاڙھ ٿئي ٿو.

 

(2) رڳبند چاڙھ Ischaemic Stroke

ھن فالج ۾ رت جون رڳون بلاڪ ٿيڻ جي ڪري دماغ کي رت جي فراھمي گهٽ پھچي ٿي. دماغ ۾ رت جي رڳ بند ٿيڻ blockage of blood vessel ٿئي ٿو. 80 سيڪڙو فالج جا قسم ھن نموني جا ٿين ٿا. ھن فالج جو وڏو سبب دل جون بيماريون ٿين ٿيون. ھن فالج جو حملو صبح جي وقت ٿئي ٿو. ڇوجو رات جي وقت بڪيون اڏور مادو Adrenaline خارج ڪن ٿيون جيڪو رت جي رڳن تنگ ھئڻ ڪري رت جو چاڙھ پيدا ڪري ٿو نتيجي طور رت جي شريان ڦاٽي پوي ٿي.

 

فالج جا سبب:

رت جو چاڙھ

تماڪ جو استعمال

مٿ مٺرت

وڏ پروٽيني شيون گوشت ۔ چڻا ۽ بيدا ۽ مٺايون کائڻ

وزن جو وڌڻ

ورزش نہ ڪرڻ

دل جو بيماريون

فالج جون نشانيون:

ھڪ بجاء ٻہ شيون نظر اچڻ:

بينائي جا مسئلا جيئن ھڪ شي ٻہ دفعا نظر اچي ۔ ڌنڌلوپن يا ھڪ اک جي نظر جي محرومي فالج جون علامتون ٿي سگهن ٿيون. گهڻا مانهو ھن کي پوڙھائپ يا ٿڪ جو نتيجو سمجهن ٿا جيڪو غلط نظريو آھي. حقيقت ۾ رت جي بنديل شريان اکين کي درڪار گهٽ آڪسيجن پھچائي ٿي جنھن جي ڪري نظر جو مسئلو ڪر کڻي ٿو. ھن دوران فالج جون ٻيون علامتون ظاھر نہ ٿين ٿيون.

ھٿ يا پير جو سن ٿيڻ:

جيڪڏھن منجهند جي ننڊ کان پوء ھٿ يا پير سن ٿين يا ڪمزور محسوس ٿين تہ ھي فالج جي نشاني آھي ۽ جلدي ڊاڪٽر سان رابطو ڪجي. ھن حالت ۾ ڪرنگهي جي ھڏي کان دماغ ڏي ويندڙ رت جي رواني جي کوٽ جي نتيجي ۾ 

جسم جو ڪو حصو سن يا ڪمزور ٿي سگهي ٿو.

ڳالهائڻ ۾ مشڪل:

ڪڏھن ڪڏھن دردڪش دوائن کائڻ سان ھڪلاھٽ اچي وڃي ٿي، ماڻهن ليکي ھي دوا جو اثر آھي پر ھي فالج جي نشاني آھي. طبي ماھرن مطابق جيڪڏھن اھڙي قسم جي دوا کائڻ سان سائيڊ افيڪٽ نہ ٿيو ھجي تہ ھي فالج جي علامت سمجهجي ۽ جلدي ڊاڪٽر سان رابطو ڪجي.

سوچڻ ۾ ڏکيائي:

جيڪڏھن درست لفظن جي چونڊ يا ڪنھن شي تي توجھ ٽٽي تہ ھي فالج جي علامت آھي. جڏھن ڪنھن شي تي توجھ نہ بيھي تہ سمجهجي تہ دماغ ڪم ڪري نہ رھيو آھي يا دماغ جي صلاحيت متاثر ٿي رھي آھي.

اڌ مٿي جو سور:

جيڪڏھن اڌ مٿي جو سور پوي ۽ ھي تڪليف توھان کي متاثر نہ ڪري تہ ھي فالج جي علامت ٿي سگهي ٿي ۽ اڌ مٿي جي سور ۾ فالج لڪل ٿي سگهي ٿو. ماھرن مطابق اڌ مٿي جي سور وارن ماڻهن کي پنھنجو علاج فالج نموني ڪرائڻ کپي.

پرھيز Prevention:

چاليھ سالن کان پوء لوڻ ۔ کنڊ جو استعمال گهٽ ڪجي.

وڏ پروٽينن جيئن وڏو گوشت ۔چڻو ۔ بيدي کان پرھيز ڪجي.

روزانو 4 ڪلوميٽر ھلجي.

جن کي رت جو چاڙھ رھي ٿو اھي دوا معمول سان کائيندا رھن.

وڌيڪ پڙهو